Eilhard Lubinus

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Eilhard Lubinus
matematyk, kartograf, poeta, filolog, teolog protestancki
brak zdjecia
Data urodzenia 24 marca 1565
Miejsce urodzenia Westerstede koło Oldenburga
Data śmierci 2 czerwca 1621
Miejsce śmierci Rostok
Miejsce spoczynku kościół św. Jakuba w Rostoku
Narodowość niemiecka


Eilhard Lubinus (1565-1621) - kartograf, matematyk, poeta, filolog, teolog protestancki, autor Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego.

Życiorys

Eilhardus Lubinus (Eilhard Lubinus, Eilert Lübben) urodził się 24 marca 1565 roku w Westerstede koło Oldenburga, zmarł w Rostoku 2 czerwca 1621 roku. Był synem Fryderyka Lübbena, pastora w Westerstede i Catharine Blunigs. Dzięki stypendium, które zapewnił mu hrabia Johann VII von Oldenburg (Johann der Deichbauer, 1540-1603) mógł studiować na najlepszych luterańskich uniwersytetach w Niemczech: w Rostoku, Lipsku, Kolonii, Strasburgu i Tybindze. W 1591 roku ukończył uniwersytet w Rostoku z tytułem magistra poetyki[1],a pięć lat później (w 1596 roku) został profesorem poezji, a rok później teologii. Był czterokrotnie (1603,1609,1615,1621) wybierany na stanowisko rektora Uniwersytetu w Rostoku.

Początki kariery naukowej Lubinusa związane są z pracami filologicznymi. Publikował opracowania i komentarze do tekstów Persiusa, Horacego, Juvenalisa, Anakreonta, Listów Falarisa (cieszący się popularnością w epoce Odrodzenia zbiór 148 listów przypisywanych Falarisowi władcy sycylijskiego miasta Akragas). W 1594 r. wydał swój pierwszy słownik Antiquarius sive priscorum vocabularum interpretatio, a w 1609 r. Clavis Graecae linguae. Oba stały się niezwykle popularne i były wielokrotnie wznawiane.

W 1596 r. opublikował rozprawę teologiczną inspirowaną filozofią neoplatońską Phosphorvs, sive de prima cavsa et natvra mali tractatus (…) (drugie wydanie w 1601 r.). Była ona polemiką z tezami francuskiego kalwinisty Philippe’a Duplessis-Mornay (1549-1623) i augustiańskim rozumieniem zła, jego pochodzenia i natury. Lubinus sformułował tu tezy, które później rozwijać będzie Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) w pracy Théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l'homme et l'origine du mal (Teodycea o dobroci Boga, wolności człowieka i pochodzeniu zła). Poglądy Lubinusa stały się powodem polemiki z teologiem luterańskim Albertem Grawerem[2] (Albert Grauer, 1575 – 1617), który zarzucał mu kryptokalwinizm i manicheizm. Ostry, trwający kilkanaście lat teologiczny spór nie wpłynął na tempo kariery akademickiej Lubinusa - w 1605 r. został powołany na stanowisko profesora teologii w Rostocku, w 1606 r. otrzymał tytuł doktora teologii[3]. Jako teolog i filozof skłaniał się ku neoplatonizmowi, podczas gdy na Uniwersytecie w Rostoku dominował wówczas arystotelizm. Do jego najważniejszych prac teologicznych należą komentarze do ksiąg Nowego Testamentu, szczególnie do Listów Apostolskich. W 1611 r. opublikował trójjęzyczne wydanie Nowego Testamentu, powszechnie cenione za filologiczną rzetelność. W Przedmowie zawarł wskazówki dotyczące nauczania języków obcych, zwłaszcza łaciny, zalecał, aby podręczniki zawierały łączące się z tekstem obrazki. Tę sugestię przyjął i zastosował Jan Amos Komenský (Comenius, 1592-1670) opracowując w 1658 r. pierwszą encyklopedię dla dzieci Orbis Pictus (Orbis Sensualium Pictus, Widzialny świat w obrazkach, Nürnberg 1658). W 1619 r. otrzymał zaproszenie na dwór do Schwerina, którego chyba nie przyjął.

W 1608 roku na zamówienie księcia szczecińskiego Filipa II i jego kuzyna księcia wołogoskiego Filipa Juliusza, Lubinus rozpoczął pracę nad stworzeniem mapy, która ukazywałaby cały obszar Księstwa Pomorskiego jednocześnie będąc dokładnym odwzorcowaniem jego terytorium. Prace zakończył w 1617 r. Potwierdza to Filip Hainhofer w swym „Dzienniku podróży”: (26 września 1617 r.) „Po obiedzie mapę pomorską doktora Lubinusa oglądaliśmy, który dwukrotnie Pomorze przejechał, by wszystko dokładnie pomierzyć i zliczyć”[4].

Eilhard Lubinus był dwukrotnie żonaty. W 1595 roku poślubił wdowę po Jakobie Backmeisterze, profesorze języków orientalnych. Po jej śmierci ożenił się (1604) z Katarzyną (Catherina) Laurenberg. Para doczekała się dziewięcioro dzieci, z których tylko sześcioro dożyło wieku dorosłego. Znaczenie rodziny Laurenbergów w biografii Lubinusa mogło być bardzo duże. Lubinus zaczął zajmować się kartografią (pracować nad mapą Rugii) dopiero po swym drugim ożenku. Katarzyna była córką profesora matematyki Wilhelma Lauren(m)berga, jej bracia Johann Lauremberg, (1590-1658) i Peter Lauremberg (1585-1639) byli matematykami i kartografami, a także - podobnie, jak Lubinus - teologami i filologami. Johann Laurenberg jest autorem mapy Mecklenburgii z 1622 roku, która jest częścią "Rostocker Große Atlas", wykonanego w oficynie Joana Blaeu’a w Amsterdamie na zlecenie księcia Christiana Ludwiga I von Mecklemburg-Schwerin.

Zmarł jako rektor Uniwersytetu w Rostoku.

Publikacje

  • Antiquarius sive priscorum vocabularum interpretation, 1594.
  • Satyrae sex , Persius Flaccus Aulus. – Amstelredami, 1595.
  • Eilhardi Lubini DECLAMATIO SATYRICA IN HVIVS SAECVLI IMPIETATEM,Quâ resurrectio... Rostock, 1596.
  • PSALMORVM DAVIDIS LIBRI. SECVNDVS & TERTIVS. PIETATIS EXERCENdae ergò, ad Citharam... , Rostock, 1596.
  • Phosphorvs, sive de prima cavsa et natvra mali tractatus hypermetaphysicus, in quo multorum gravißimae et dubiationes tolluntur, et errores deteguntur. Augustin Ferber d. Ä., Rostochium 1596.
  • Anacreontis quae restant carmina : cum interpretatione Eilhardi Lubini , 1597.
  • Eilhardi Lvbini In Q. Horatii Flacci Poemata Qvae Exstant Omnia Paraphrasis Scholiastica Nova: ... (Rostochii : Reusnerus), 1599.
  • SYN THEŌ. |Disputatio HYPERMETAPHYSICA DE MATERIA PRIMA, VNDE MALVM, ex sententiâ ... : Rostock, 1599.
  • Eilhardi Lubini Antiquarius, Sive Priscorum, Et Minus Usitatorum Vocabulorum, brevis ac dilucida interpretatio : Ex Optimis Quibusque Latinae liguae Auctoribus deprompta, & Ordine Alphabetico digesta, Francofurti : Latomus, 1601.
  • Epistolae Hippocratis, Democriti, Heracliti, Diogenis. Cratetis, Aliorumque ad eosdem [Heidelberg], 1601.
  • Disputationum De Veritate Religionis Christianae, Ex P. Mornaei, De Eadem Libro : Vigesimaprima, Quod Tempus Adventus Messiae Praeterierit Et Quod Is Iam Venerit Tempore A Scripturis Constituto, Jesus Mariae Filius, Rostochii : Reusnerus, 1602.
  • Anthologia Diaphorōn Epigrammatōn Palaiōn eis hepta biblia diērēmenē = Florilegium Omnium veterum... [Heidelberg], 1603.
  • Clavis et fundamenta Graecae linguae duabus partibus distincta . Authore Eilardo Lubino, 1604.
  • De Caussa Peccati. Tractatio Theologica, Ad Theologos Augustanae Confessionis in Germania, Rostochii, 1607.
  • Epistolae Veterum Graecorum : Nempe Hippocratis, Democriti, Heracliti, Diogenis, Cratetis, Phalaridis Bruti, Aliorumque ad eosdem[Heidelberg] : In bibliopolio Commeliniano, 1609.
  • Eilhardi Lubini Antiquarius; Sive Priscorum, Et Minus Usitatorum Vocabulorum, brevis ac dilucida interpretatio : Ex Optimis Quibusque Latinae linguae auctoribus deprompta, & ordine Alphabetico digesta, Witebergae : Bergerus, 1609.
  • Clavis Graecae Linguae Qua facilis & expeditus ad nobilißimae illius linguae adyta aditus panditur, Jam De Integro Confecta Et Expolita, [Lübeck] : Albertus, 1609.
  • In D. Apostoli Pauli Ad Ephesios Pistolam, Exercitationes Theologicae : Diversarum Graeci textus versionum Collationem, & Paraphrasin Scholiasticam, cum locis communibus, Aphorismis, & observationibus Theologicis, quae vice mediocris Commentarii esse poßint, exhibentes, Rostochii : Reusnerus, 1610.
  • In D. Apostoli Pauli Utramque Ad Thessalonicenses Epistolam Exercitationes Theologicae : Diversarum Graeci textus versionum Collationem, & Paraphrasin Scholiasticam, cum locis communibus, Aphorismis, & observationibus Theologicis, quae vice mediocris commentarii esse poßint, exhibentes,Rostochii : Reusn., 1610.
  • In Divi Apostoli Judae Epistolam Catholicam. Exercitationes Theologicae : Diversarum Graeci textus versionum Collationem, & Paraphrasin Scholiasticam, cum locis communibus, Aphorismis, & observationibus Theologicis, quae vice mediocris commentarii esse poßint, exhibentes, Rostochii : Reusn., 1610
  • In Utramque Epistolam Divi Petri Apostoli, Exercitationes Theologicae : Diversarum Graeci textus versionum Collationem, & Paraphrasin Scholiasticam, cum locis communibus, Aphorismis & observationibus Theologicis, quae vice mediocris Commentarii esse poßint, exhibentes, Rostochii : Reusn., 1610.
  • Memoriae Illustrissimi Principis Caroli Ducis Megapolitani, &c., Rostochii : Reusnerus, 1610.
  • Monotessari Sive Historiae Evangelicae Ex Quatuor Evangelistis contextae, & in sex libros distributae : Liber Primus Et Secundus ; Collatione versionum Latinarum cum textu Graeco, & inter se, item Paraphrasi, & Commentariis ita explicati, ut non solum discentium in Academiis, sed etiam docentium in Templis usibus salubriter inservire possint, Rostochii : Reusner, 1612.
  • Quinctus Horatius Flaccus Accuratissime Emendatus, & explicatus Paraphrasi Nova Scholiastica Eilhardi Lubini,- Rostochii : Reusnerus, 1613.
  • Novi Jesu Christi Testamenti Novae Editionis Graeco-Latino-Germanicae interlinearis sive parallelae : Qua Ad nobilißimam Linguarum Graecam una cum Pietate & Verbis aeternae vitae addiscendam facilis & expedita via sternitur, Et in qua tres linguae vel solae, vel inter se collatae una opera & propemodum simul legi, imbibi, & addisci a iunioribus compendiose possint Rostochi[i] : Ferberus, 1626.
  • Lubinus trilinguis : h.e. clavis graecae linguae ... ; accessit index germanicus , Norimberga : 1670.
  • Novi Jesu Christi Testamenti ... / 1 Cum praeliminari ad Celsissimum Pomeraniae Principem Philippum Epistola, in qua Consilium De Latina Lingua Compendiose A Pueris addiscenda exponitur, Rostochii, 1615, 1616, 1617.
  • D. Iunii Iuvenalis Satyrarum Libri V : Ex duobus Manuscriptis Exemplaribus, & vetustiß. manuscripto Commentario plusquam ducentis locis correcti, Hanoviae : Aubrii, 1619.
  • Disputatio Theologica Anniversaria De Nobili Controversia Utrum Potior Sit Ecclesiae An Sacrae Scripturae Auctoritas, Rostochi[i]: Pedanus, 1620.
  • Programma In Sacrosancto Festo Pentecostes Adfixum, Rostochii: Pedanus, 1621.

Mapy

  • Mapa Rugii - Nova Famigerabilis Insulae Ac Ducatus Rugiae Descriptio : [gewidmet:] Philippo Iulio Duci Stetinentium / inscripta ab E. Lubino. (1609).
  • Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego (1618) - NOVA ILLUSTRISSIMI PRINCIPATUS POMERANIAE DESCRIPTIO cum adjuncta Principum Genealogia et Principum veris et potiorum Urbium imaginibus et Nobilium insignibus (NOWA MAPA NAJŚWIETNIEJSZEGO KSIĘSTWA POMORSKIEGO z dodatkiem genealogii książąt, wizerunkami władców i najważniejszych miast oraz herbami szlachty).

Przypisy

  1. Rostocker Martikelportal 1419-1945 W: Universität Rostock [online]. [Przeglądany 26 sierpnia 2015].
  2. Albert Grawer, Antilubinus. Hoc est, Elenchus Parodoxorum Et Emblematum Calvinisticorum Doctoris Eilhardi Lubini in Phosphoro de prima causa & Natura Mali. Item, Solida Responsio Ad Eiusdem Eilhardi Lubini elumbem Apologeticum : Adiectae sunt praestantißimorum Theologorum de Lubini Paradoxis censurae ... Post Epistolam dedicatoriam inveniet lector Catalogum praecipuorum paradoxorum D. Lubini, Magdeburgi : Francus, 1607
  3. Rostocker Martikelportal 1419-1945 W: Universität Rostock [online]. [Przeglądany 26 sierpnia 2015].
  4. F. Hainhofer, Filipa Hainhofera dziennik podróży zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617. Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego 9, przekł. i oprac. K. Gołda. Szczecin 2000, s. 119.

Bibliografia

  • August Mutzenbecher, Lubinus Eilhardus, w: Allgemeine Deutsche Biographie, Bd 19, Leipzig 1884, s. 331.
  • Johann Carl Conrad Oelrichs, Zuverlässige historisch-geographische Nachrichten vom Herzogthum Pommern und Fürstenthum Rügen, welche ein historisch-kristisches Verzeichniss aller diese Länder angehenden geographischen Schriften, auch Land- und fürnehmsten See- Charten, insbesondere aber eine ausführliche Geschichte und Beschreibung der Lubinischen ... Land-Charte von Pommern in sich enthält, Berlin 1771.
  • Wilhelm Schmidt-Biggemann, Lubinus, Eilhard, w: Neue Deutsche Biographie 15 (1987), s. 263.
  • Krzysztof Siedlik, Analiza prawidłowości przedstawienia treści geograficznej na Wielkiej Mapie Pomorza Eilharda Lubinusa, w: Przegląd Zachodniopomorski, 2/2014, s. 15-59.
  • Mieczysław Stelmach, Eilhardus Lubinus i jego Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego, Szczecin 2001.
  • Radosław Skrycki, Wielka Mapa Pomorza Eilharda Lubinusa a kartografia regionu, w: Eilharda Lubinusa podróż przez Pomorze, red. R. Skrycki, Szczecin 2013.
  • Radosław Skrycki, Wielka mapa Pomorza Eilharda Lubinusa - dotychczasowy stan wiedzy i nowe ustalenia, w: Kamienie milowe w kartografii, Z Dziejów Kartografii", t. XVII, red. J. Ostrowski, P. Weszpiński, Warszawa 2013, s. 119-138.
  • Eckhard Jaeger, Eilharda Lubinusa mapa Rugii (1609), w: Eilharda Lubinusa podróż przez Pomorze, pod red. R. Skryckiego, Szczecin 2013.
  • Joanna A. Kościelna, Na szlakach Lubinusa.“Śladami Lubinusa. Przewodnik niezwykły”




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna