Franciszek Białous

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Białous
mikrobiolog, nauczyciel, założyciel i dyrektor II Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie, dr nauk przyrodniczych, wykładowca w Szkole Laborantów Medycznych, Szkole Inżynierskiej i Wyższej Szkole Rolniczej (Katedra Mikrobiologii)
Data urodzenia 7 sierpnia 1901
Miejsce urodzenia Stanisławów
Data śmierci 14 stycznia 1980
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Tytuły i nagrody Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, w:Medal 10-lecia Polski Ludowej, Złota Odznaka „Gryf Pomorski”
Narodowość polska


Gimnazjum Mariackie (XIX w.)
II Liceum Ogólnokształcące w Szczecinie, 2009)

Franciszek Białous (ur. 7 sierpnia 1901 w Stanisławowie, zm. 14 stycznia 1980 w Szczecinie) – mikrobiolog, założyciel i pierwszy dyrektor II Liceum Ogólnokształcącego im. Mieszka I w Szczecinie, założyciel i nauczyciel w Szkole Laborantów Medycznych, wykładowca w Szkole Inżynierskiej i Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie[1][2][3].

Życiorys

Okres przed II wojną światową

Urodził się w rodzinie inteligenckiej w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk), gdzie skończył szkołę podstawową i gimnazjum[3]. Już wówczas brał udział w uczniowskich akcjach na rzecz niepodległości Polski. Po maturze (1921) rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie, które przerwał w roku 1924 z powodu złej materialnej sytuacji rodziny[2].

W latach 1925–1929 był nauczycielem w Państwowym Gimnazjum w Wilejce, a następnie wrócił na studia w UKJ. Skończył biologię i chemię z mineralogią[2][3][1] oraz uzyskał pełne kwalifikacje nauczyciela szkół średnich[2]. Pracę zaczynał jako wolontariusz a następnie stypendysta Funduszu Kultury Narodowej (zob. Stanisław Michalski, Kasa im. Mianowskiego i Fundusz Kultury Narodowej) w Zakładzie Systematyki i Morfologii Roślin UJK. Pod kierownictwem Stanisława Kulczyńskiego opracowywał „Atlas Flory Polskiej” oraz zajmował się cytologicznymi badaniami z zakresu genetyki. Przygotował pracę doktorską nt. „Zagadnienie dziedziczenia płci u dwupiennej rośliny Trinia Heningii (Umbelliferae)"[2]. Pracował jako nauczyciel gimnazjach w Wilejce i Kałuszu, był też dyrektorem Prywatnego Gimnazjum i Liceum w Horodence[2][3].

Okres II wojny światowej

W czasie II wojny światowej i zajęciu Lwowa przez Rosjan był asystentem w Lwowskim Instytucie Medycznym[uwaga 1][4] (Katedra Botaniki i Farmakognozji) oraz w Miejskim Szpitalu we Lwowie[2][3]. Pracował też u Rudolfa Weigla, w zakładzie produkcji szczepionek przeciw tyfusowi plamistemu metodą sztucznego zakażenia wszy[2][5].

Po zajęciu Lwowa przez Niemców w wyniku operacji „Barbarossa” zakład Rudolfa Weigla został włączony do wojskowego Institut fuer Fleckbier und Virusforschung[5]. W czasie okupacji niemieckiej Franciszek Białous brał udział w tajnym nauczaniu[2][3].

Okres powojenny

Lata 1946–1948

Po zakończeniu wojny Franciszek Białous zamieszkał w roku 1946 w zniszczonym powojennym w Szczecinie. Rozpoczynano tam wówczas tworzenie polskich szkół dla dzieci osiedleńców, przybywających na w:Ziemie Odzyskane z całej Polski, w tym wielu z Kresów Wschodnich. Już we wrześniu 1945 r. Janina Szczerska zorganizowała przy al. Piastów 12 pierwszą polską szkołę. Na parterze mieściła się szkoła podstawowa (przeniesiona wkrótce do własnej siedziby[6][uwaga 2]), a na wyższych piętrach – koedukacyjne gimnazjum i liceum. Zaplanowano podział szkoły średniej na dwie placówki – żeńskie i męskie liceum ogólnokształcące. Dyrektorem I Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie[7] (szkoły żeńskiej) została Janina Szczerska, a utworzenie II Liceum Ogólnokształcącego (szkoły męskiej) powierzono Franciszkowi Białousowi[8][1]. Otrzymał zgodę na przeniesienie II LO na ul. Henryka Pobożnego 2 – do siedziby przedwojennego niemieckiego Liceum Mariackiego. Parter budynku był już wówczas użytkowany przez różne urzędy, a na II piętrze – zajętym przez szkołę 4 października 1946 r. – brakowało okien, umeblowania, pomocy dydaktycznych, sprawnego ogrzewania, opału[9]. W grudniu 1946 r. cały budynek przekazano szkole (podstawowa, gimnazjum i liceum)[3]. Niezbędne remonty i uzupełnienie wyposażenia zostały stosunkowo szybko wykonane dzięki energii i organizacyjnym umiejętnościom dyrektora, który zmobilizował nauczycieli oraz część uczniów i ich rodziców do bezinteresownej pomocy[2][9]. Jesienią 1946 r. w liceum pracowało 13 nauczycieli, a w połowie roku 1947 już 26[3]. Szybko zwiększała się też liczba uczniów (dzieci i dorosłych, w tym mundurowych, chodzących z bronią[3]; w roku szkolnym 1946/1947 było ich 657.[3], a na początku roku 1948/1949 już 1130[9].

W październiku 1948 r. sytuacja dyrektora szybko rozwijającej się szkoły uległa zmianie. Otrzymał pismo[2]:

Niniejszym odwołuję Obywatela od pełnienia obowiązków dyrektora II Państwowego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie z dniem 15 X 1948 r. Agendy dyrekcji zakładu winien Obywatel przekazać ob. Borysławskiemu Pawłowi.
Kurator Okręgu Szkolnego Wł. Łasisz

Decyzja była prawdopodobnie jedną z pierwszych podjętych w ramach akcji uwalniania szkół od nauczycieli z „niewłaściwą przedwojenną przeszłością”, w czasie wojny zaangażowanych w akcje działania „prolondyńskiej” konspiracji[10]. Odszedł z liceum z poczuciem krzywdy. Dopiero po prawie 10 latach uznano, że należy[2]:

1) Uznać decyzję KOSz Szczecińskiego z dnia 9 X 1948 r. Pers. 22405-48 odwołującą dr Fr. Białousa od pełnienia obowiązków dyrektora II Państwowego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie z dniem 15 X 1948 r. za nieuzasadnioną i moralnie krzywdzącą.
2) Uznać opinię dr. Fr. Białousa wystawioną przez Kuratorium za niezgodną z faktami, a zarazem moralnie krzywdzącą. Wszystkie egzemplarze opinii znajdujące się w aktach personalnych Fr. Białousa należy zniszczyć.
[fragment postanowienia Wojewódzkiej Komisji Rehabilitacyjnej dla Nauczycieli, luty 1957 r.]
Lata 1948–1971

Po zwolnieniu ze stanowiska dyrektora II Liceum Ogólnokształcącego Franciszek Białous pracował od listopada 1948 w nowym laboratorium chemiczno-bakteriologicznym Wojewódzkiej Przychodni Specjalistycznej na stanowisku kierownika, a w następnych latach[2][10]:

  • zorganizował na polecenie ministra zdrowia dwuletnią Szkołę Laborantów Medycznych,
  • prowadził kursy dokształcające dla laborantów medycznych,
  • wykładał biologię i chemię w Szkole Felczerskiej,
  • opiekował się nowo powstałymi laboratoriami analitycznymi,
  • zorganizował pierwszą w lecznictwie otwartym Szczecina Pracownię Serologiczną (współpracując z Ludwikiem Hirszfeldem),
  • wykładał w Szkole Inżynierskiej w Szczecinie (biologia sanitarna)[10].

Od 1954 r. do emerytury w roku 1971 wykładał – jako docent – mikrobiologię w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie[2]; został też kierownikiem Katedry Mikrobiologii[10]. Równocześnie uczył higieny szkolnej w Studium Nauczycielskim[2].

Po odejściu na emeryturę prowadził wykłady z inżynierii sanitarnej na Politechnice Szczecińskiej[2].

Publikacje

W okresie pracy w Uniwersytecie Lwowskim Franciszek Białous opracował[2]:

  • „Atlas Flory Polskiej”
  • pracę doktorską nt. „Zagadnienie dziedziczenia płci u dwupiennej rośliny Trinia Heningii (Umbelliferae)"

W okresie powojennym opublikował dwa podręczniki[2]:

  • „Biologia sanitarna”, PWN Poznań (1952) (dla studentów Wydziału Wodno-Kanalizacyjnego Szkoły Inżynierskiej)[10]
  • „Mikrobiologia zootechniczna” (1957)

oraz przygotował wiele skryptów w maszynopisach[2] i około 20 artykułów naukowych dotyczących zagadnień mikrobiologii[10][2].

Odznaczenia[11]

Życie prywatne

Żona Franciszka Białousa Maria, nauczycielka-polonistka, pracowała w II Liceum Ogólnokształcącym do roku 1952, a następnie w Studium Nauczycielskim i Ośrodku Dydaktyczno-Naukowym Języka Polskiego (jako kierownik)[10]. Mieli czworo dzieci – trzy córki (Maria Janicka, Kaja Umińska i Ewa Krasicka) i syna (Antoni)[2].

Uwagi

  1. Lwowski Instytut Medyczny (zob. Uniwersytet Iwana Franki) utworzono przez wydzielenie z Uniwersytetu Lwowskiego Wydziału Lekarskiego i Farmaceutycznego. Podlegał Komisariatowi Zdrawochranienja.
  2. Publiczna Szkoła Powszechna nr 1 (kier. Władysław Sykuła) została przeniesiona do własnego budynku przy al. Piastów 6. W październiku 1945 r. otwarto w pobliżu Publiczną Szkołę Powszechną nr 2 (ul. Bolesława Śmiałego 41, kier. Tadeusz Chudy). Do końca roku szkolnego 1945/1946 uruchomiono 5 kolejnych szkół powszechnych w innych dzielnicach miasta

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Lucyna Turek-Kwiatkowska: Białous Franciszek. W: Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. 1. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 1999, s. 91. ISBN 83-7241-089-5. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 Franciszek Białous. W: Józef Bohatkiewicz, Franciszek Białous 1901–1980. Światły i prawy, [w:] Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych, pod red. M. Czarnieckiego, Szczecin 1987 (publ. 31 stycznia 2007 przez sedina w Szczecinianie) [on-line]. sedina.pl. [dostęp 2012-11-17].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Monika Adamowska: 60 lat II Liceum Ogólnokształcącego. W: Gazeta.pl Szczecin [on-line]. szczecin.gazeta.pl, 2006-10-06. [dostęp 2012-11-17].
  4. 4,0 4,1 Prof. dr hab. Tomasz Cieszyński: Działalność Wydziału Lekarskiego UJK we Lwowie w czasie II Wojny Światowej od września 1939 do sierpnia 1944 roku. Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo Wschodnich. Wrocław, 1995. [dostęp 2012-11-17].
  5. 5,0 5,1 5,2 Wspomnienia pracowników Instytutu: Stefan Kryński: Rudolf Weigl (1883–1957). www.lwow.com.pl, 6 lutego 1967. [dostęp 2012-11-18]., Alfred Jahn: Z Kleparowa w świat szeroki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, ss. 120–124. [dostęp 2012-11-18]. 
  6. 6,0 6,1 Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego w Szczecinie, al. Piastów 6. W: Oficjalna strona internetowa [on-line]. www.sp1.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-18].
  7. 7,0 7,1 Liceum Ogólnokształcące nr 1 Im. Marii Skłodowskiej-Curie > Historia. W: Oficjalna strona internetowa [on-line]. lo1.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-18].
  8. 8,0 8,1 Czesław Plewka: Historia oświaty w powojennym Szczecinie. W: Materiały Książnicy Pomorskiej [on-line]. zbc.ksiaznica.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-07]. ss. 859–861.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 II Liceum Ogólnokształcące im. Mieszka I. Historia Szkoły. W: Oficjalna strona internetowa [on-line]. www.lo2.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-19].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 Szczecińskie lata Janiny Szczerskiej. W: Centrum Dialogu Przełomy, Muzeum Narodowe w Szczecinie [on-line]. www.przelomy.wzp.pl. [dostęp 2012-11-17].
  11. 11,0 11,1 Pionierzy. W: ZNP Szczecin [on-line]. znpszczecin.republika.pl. [dostęp 2012-11-15].



IES64.png
Autor opracowania: Joanna Kosmider