Gmina Malechowo

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gmina Malechowo
Powiat sławieński
Rodzaj gminy wiejska
Liczba sołectw 27[1]
Liczba miejscowości 45[2]
Strona internetowa miejscowości.

Gmina Malechowo gmina wiejska o powierzchni 22663 ha, położona w województwie zachodniopomorskim w powiecie sławieńskim. Siedzibą władz administracyjnych jest Malechowo, do gminy należą 45 miejscowości zgrupowane w 27 sołectwa. Malechowo jest gminą rolniczo-leśną.

Geografia

Położenie

Pod względem fizyczno-geograficznym Gmina Malechowo należy do następujących jednostek:

Gmina Malechowo od północy graniczy z gmina Darłowo, od północnego-zachodu z gminą Sianów, od południa z gminą Polanów, od północnego-wschodu z gminą Sławno.

Klimat

Obszar Gminy Malechowo obejmuje klimat przejściowy. Gmina leży w IV dzielnicy rolniczo-klimatycznej, w okręgu pojeziernym (wg. R. Gumińskiego[4]). Na cechy klimatu mają wpływ: Morze Bałtyckie oraz niejednorodne ukształtowanie terenu. Łagodniejszy jest klimat w północnej części gminy, a bardziej surowy w części południowej i południowo-wschodniej. Średnia roczna temperatura wynosi ok. 7°C, najzimniejszym miesiącem jest styczeń ok. -2°C, najcieplejszy jest lipiec +16°C. Średnia roczna suma opadów wynosi od 700 do 800 mm (wyższe wartości opadów występują w południowej części gminy). Pokrywa śnieżna zalega na terenie gminy ok. 65 dni w roku.

Obiekty fizjograficzne

Wody znajdujące się na terenie gminy Malechowo zajmują 1% całkowitej powierzchni gminy ( w województwie odsetek wód równy jest 6% ). Wody płynące to:

  • Rzeka Grabowa – 74 km (na terenie gminy - 24 km),
  • Rzeka Bielawa - 19 km (na terenie gminy- 9 km).

Jeziora znajdujące się na terenie gminy są najczęściej pochodzenia polodowcowego. Do największych jezior zalicza się:

  • Ostrowiec położone w okolicach wsi Ostrowiec; powierzchnia 47 ha, najgłębsze miejsce- 54,4 metry;
  • Jezioro Czarne położone w okolicach wsi Krąg; powierzchnia 5 ha, najgłębsze miejsce- 53,4 metry;
  • Jezioro Zamkowe położone w okolicach wsi Krąg; powierzchnia 18 ha, najgłębsze miejsce- 51,1 metry;
  • Chróstno położone w okolicach wsi Pękanino; powierzchnia 4 ha, najgłębsze miejsce 44,0 metry.

Wzdłuż wschodnich granic gminy płynie rzeka Reknica (Rakówka), a na zachodnie granice stanowi rzeka Polnica.[5].

Urozmaicona pod względem wysokościowym i geomorfologicznym jest część południowa gminy. Występują tutaj powierzchnie morenowe i formy kemowe. Imponujące jest pasmo wzniesień w części południowo-wschodniej, od wschodniej granicy gminy po okolice Lasek. W rejonie tym teren maksymalnie osiąga wysokość 143,1 m. Najwyższa w tej okolicy Góra Ścina wznosi się na wysokość ok. 94 m.n.p.m. Najniższe wysokości występują w centralnym paśmie dolinnym Grabowej,(często przekraczające 15%) na styku wysoczyzny oraz w kontakcie z doliną Reknicy[6].

Przyroda

Gmina Malechowo charakteryzuje się dużym nagromadzeniem walorów przyrodniczych i krajobrazowych. Pod względem geobotanicznym obszar gminy wyróżnia się bogatą szatą roślinna dolin rzecznych, zwłaszcza rzeki Grabowej. Na terenie gminy zaobserwowano występowanie czterech odmian torfowisk: torfowiska pojezierne w dolinie Grabowej, torfowiska przepływowe, torfowiska źródliskowe i torfowiska mszarne. Gmina odznacza się dużym bogactwem florystycznym, w jej obrębie stwierdzono występowanie ok. 40 gatunków mszaków oraz 523 gatunków roślin naczyniowych obejmujących paprocie, skrzypy, drzewa szpilkowe i rośliny okrytonasienne. Stwierdzono również występowanie 24 gatunków roślin chronionych, w tym 18 objętych ochroną ścisłą, 8 podlegających ochronie częściowej[7]. Do gatunków chronionych ściśle należą min. grążele: drobny i żółty, grzybienie białe, storczyki,a także kukułki: plamista, szerokolistna, fuchsa, listera jajowata, podkolan zielonawy, rosiczki: okrągłolistna i długolistna, widłaki: wroniec i goździsty, paprotka zwyczajna, wrzosiec bagienny, bluszcz pospolity (naturalne stanowiska). Do najczęściej spotykanych w tych okolicach ptaków należą bociany, żurawie oraz orły bieliki. W okolicznych lasach można spotkać: sarny, jelenie, bobry, wydry,lisy i dziki. Na terenie gminy obiektami przyrodniczymi podlegającymi ochronie Konserwatora Przyrody są: parki wiejskie, pomniki przyrody i cmentarze.

Parki wiejskie

Na obszarze gminy znajduje się 10 parków wiejskich (podworskich) podlegających ochronie konserwatorskiej. Stanowią one istotny element krajobrazu wiejskiego:

  • wieś Borkowo - park dworski, krajobrazowy z drzewostanem (lipy, buki, dęby), pow. 5,1 ha.
  • wieś Karwice - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (świerki, graby, lipy, dęby, klony, buki), pow. 6,4 ha.
  • wieś Kosierzewo - park leśny z drzewostanem mieszanym (dęby, buki, graby, jodły, cyprysiki, lipy) , pow. 16,7 ha.
  • wieś Kusice - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (graby, buki, klony, jawory, wiązy)
  • wieś Laski - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (lipy, wiązy, buki, magnolie, świerk kaukaski), pow. 11,2 ha
  • wieś Niemica – park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (lipy, dęby, kasztanowce, buki, graby, świerki), pow. 7,5 ha
  • wieś Ostrowiec - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (aleja bukowa), pow. ok. 1 ha.
  • wieś Podgórki - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (kasztanowce, buki, topole, lipy, jodły, platan), pow. 5,4 ha.
  • wieś Sulechówko - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (kasztanowce, jesiony, klony, graby, lipy drobnolistne), pow. 5,2 ha.
  • wieś Żegocino - park krajobrazowy z drzewostanem mieszanym (sosna wejmutka, klony, buki, tulipanowiec), pow. 6,2 ha.

Pomniki przyrody:

  • buk zwyczajny o obwodzie 600 cm w miejscowości Ostrowiec,
  • 2 lipy drobnolistne o obwodzie 540 i 520 cm w miejscowości Ostrowiec,
  • aleja buków zwyczajnych o obwodach 300-500 cm, rosnących po obu stronach szosy prowadzącej z Ostrowca do Polanowa,
  • aleja lipy drobnolistnej o obwodach 70-350 cm, przy drodze do Sławna[8].

Historia

Po zajęciu Ziemi Sławieńskiej przez Armię Radziecką w 1945 roku władzę w regionie sprawowali radzieccy komendanci, którzy stopniowo przekazywali ją kształtującej się polskiej administracji. 14 marca 1945 roku, jeszcze w trakcie walk z Niemcami, powołano na terenach przejętych od Niemców tzw. Okręgi Administracyjne. Wśród nich był także Okręg III – Pomorze Zachodnie. Na terenie powiatu sławieńskiego powołano na mocy rozporządzeń władz okręgowych gminy: Darłowo, Dobiesław, Łykowo, Maćmierz, Polanów, Secemin, Sławno, Wrześnica i Żukowo. Był to tymczasowym podział na gminy. Nowe gminy zbiorowe obejmowały od kilku do kilkunastu dawnych gmin wiejskich (niemieckich). W 1948 roku władze wojewódzkie ustaliły już stały podział na gminy w powiatach. Obszar współczesnej gminy Malechowo podzielony był ówcześnie między gminy: Sławno, Lejkowo, Sieciemin, Żukowo i Dobiesław. Powiat sławieński, wraz z okolicami współczesnej gminy, włączono w skład województwa szczecińskiego. Ważą zmianą w administracji tych okolic było powołanie województwa koszalińskiego w 1950 roku, w skład nowego województwa wszedł także powiat sławieńskim z Malechowem. Według stanu z 1952 roku gmina Sławno w powiecie sławieńskim i województwie koszalińskim składała się z następujących gromad (sołectw): Bobrowice, Bobrowiczki, Boleszewo, Karwice, Kwasowo, Malechowo, Malechówko, Paprotki, Paproty, Pomiłowo, Ryszczewo, Ryszczewko, Sławsko, Smardzewo, Stary Kraków, Warginie i Warszkowo.

25 września 1954 roku weszła w życie ustawa o reformie podziału administracyjnego. W miejsce dotychczasowych gmin powstały nowe gromady położone na terenie jednej lub sąsiadujących ze sobą dawnych gmin. Nowe gromady miały mieć powiązania komunikacyjne, wspólne urządzenia gospodarcze, kulturalne, zdrowotne. W skład gromady Malechowo z siedzibą władz gromadzkich w Malechowie. W skład gromady weszły dotychczasowe gromady: Malechowo, Malechówko, Paproty, Paprotki i Karwice z gminy Sławno oraz Gorzyca z gminy Dobiesław. Gromada Malechowo powiększyła swój obszar z dniem 1 stycznia 1960 roku o obszar wsi: Niemica ze zlikwidowanej gromady Niemica; w skład gromady włączono także wsie: Słowinko i Słowino ze zlikwidowanej gromady Boleszewo. Gromada Malechowo funkcjonowała do końca 1972 roku.

29 listopada 1972 roku Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych. W całym kraju powołano większe gminy, w miejscu starych, mniejszych terytorialnie gromad. W nowym ustroju gminnym oddzielono funkcje stanowiące od wykonawczych.

Z początkiem czerwca 1975 roku weszła w życie reforma administracji ustanawiająca dwustopniowy podział (zamiast trzystopniowego), zlikwidowano powiaty, a ich kompetencje przejęły gminy i nowe województwa. Gminy Malechowo i Lejkowo weszły w skład województwa koszalińskiego. W początkach lat osiemdziesiątych władze postanowiły zreorganizować administrację wiejską. Ustawa z 20 lipca 1983 roku o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego na nowo powołała samorząd terytorialny. Mimo poodejmowania prób naprawienia sytuacji gospodarczej kraju kryzys się pogłębiał. Władza traciła autorytet. W dniu 19 czerwca 1988 roku przeprowadzono ostatnie wybory do rad narodowych w Polsce.

Zmiany zapoczątkowane w 1989 roku doprowadziły do uchwalenia nowej ustawy o samorządzie gminnym, która nadała samorządność dotychczas istniejącym gminom. Z końcem kwietnia 1990 roku zakończyła się przed terminem kadencja rad narodowych. Rozpoczął się nowy etap w historii gminy Malechowo. W dniu 27 maja 1990 roku, weszła w życie nowa ustawa o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 roku, która nadała osobowość prawną gminom. Od 2002 roku organem wykonawczym w gminie jest jednoosobowo wójt, wybierany przez mieszkańców gminy w bezpośrednich wyborach. Do 1998 roku gmina Malechowo należała do województwa koszalińskiego. Od 1 stycznia 1999 roku weszła w skład województwa zachodniopomorskiego i powiatu sławieńskiego[9].

Gospodarka i infrastruktura

Gmina Malechowo ma charakter rolniczo-leśny. Dominuje zatrudnienie w dziale rolnictwo, leśnictwo i łowiectwo. Istotne znaczenie ma także działalność produkcyjna oraz zatrudnienie w sektorze budżetowym (administracja, edukacja, służba zdrowia i opieka socjalna). Ośrodkami aktywności gospodarczej w gminie, grupującymi ponad 10 działa­jących podmiotów są miejscowości Malechowo, Ostrowiec i Niemica. Przeważają podmioty działające w sferze handlu i gastronomii oraz usług rzemieślniczych. Charakterystycznym przejawem aktywności gospodarczej na terenie gminy są, produkujące na rynek stawy ryb­ne, posiadające łowiska specjalne[10].

Przez północną część obszaru gminy Malechowo przebiega korytarz transportowy o znaczeniu krajowym i międzynarodowym. W jego skład wchodzą: droga krajowa nr 6 (E28) Szczecin-Gdańsk, która obsługuje ruch z północy Polski i Europy Zachodniej, przenosząc ruch tranzytowy z Niemiec do Trójmiasta i dalej na Mazury oraz do Kaliningradu.

W gminie istnieje również magistralna linia kolejowa Gdańsk - Stargard, która zapewnia dogodne połączenia ze Szczecinem, Berlinem i Gdańskiem,a także Olsztynem, Białymstokiem, oraz pośrednio Warszawą i Krakowem. Linia jest jednotorowa, zelektryfikowana, na niej odbywa się największy ruch pasażerski i towarowy, a także kursują pociągi ekspresowe oraz przemieszczane są transporty wojskowe[11].

Samorząd

Gmina Malechowo obejmuje obszar 22.663 ha i w jej skład wchodzą sołectwa: Grabowo, Niemica, Pękanino, Bartolino, Paprotki, Paproty, Malechowo., Malechówko, Karwice, Gorzyca, Przystawy, Święcianowo, Sulechowo, Borkowo, Darskowo, Lejkowo, Zielenica, Podgórki, Kosierzewo, Drzeńsko, Białęcino, Ostrowiec, Kusice, Sulechówko, Laski, Żegocino, Sęczkowo. Gmina posiada osobowość prawną, samodzielność gminy podlega ochronie sądowej. Organami Gminy są: Rada Gminy i Wójt Gminy. Rada składa się z 15 radnych wybieranych przez mieszkańców w wyborach samorządowych. Wójt jest organem wykonawczym Gminy, Radą jest organem stanowiącym i kontrolnym Gminy[12].

Urząd Gminy w Malechowie jest gminną jednostką organizacyjną gminy Malechowo, działająca w formie jednostki budżetowej. Siedzibą Urzędu Gminy w Malechowie jest budynek w Malechowie nr 22A. Kierownikiem Urzędu Gminy w Malechowie jest Wójt Gminy Malechowo, który reprezentuje Urząd Gminy w Malechowie na zewnątrz. Wójt Gminy Malechowo wykonuje zadania przy pomocy Urzędu Gminy[13].

Kultura

Filie:

  • Filia w Pękaninie
  • Filia w Niemicy
  • Filia w Lejkowie
  • Filia w Ostrowcu[14]

Zespoły:

  • "Młodzieżowa Orkiestra Dęta"

Inicjatorem powstania zespołu był kapelmistrz sławieńskiej orkiestry dętej Stanisław Poprawski. Muzykami Młodzieżowej Orkiestry Dętej są dziewczęta i chłopcy - uczniowie szkół podstawowych i gimnazjum z terenu gminy Malechowo.

  • Ostrowianie - Stowarzyszenie Zespołu Ludowego „Ostrowianie” w Ostrowcu

Zespół powstał w 2003 roku w Ostrowcu z inicjatywy jego członków i miał być formą miłego spędzania wolnego czasu. Obecnie zespół liczy 15 osób. Od 2009 roku zespół, zarejestrowany jako stowarzyszenie, posiada osobowość prawną. Kierownikiem muzycznym jest już od wielu lat Jan Świderski. Siedzibą zespołu i miejscem ćwiczeń jest świetlica Stowarzyszenia Ochotniczej Straży Pożarnej w Ostrowcu, z którym zespół ściśle współpracuje na rzecz lokalnej społeczności. Zespół wykonuje piosenki i pieśni ludowe na różne okazje przy akompaniamencie dwóch akordeonów, bębna i tamburyna[15].

Oświata

Na terenie gminy funkcjonują obecnie 3 przedszkola, 3 szkoły podstawowe i 1 gimnazjum.

Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki, wyznanie: katolickie

  • Diecezja Koszalińsko-kołobrzeska
  • Dekanat Sławno, parafie:
    • Malechowo pw. Matki Bożej Gromnicznej
    • Ostrowiec pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
    • Słonowice św. Stanisława Kostki
    • Sulechówko św. Andrzeja Boboli
    • Żukowo Przemienienia Pańskiego[16].

Część miejscowości gminy Malechowo należy do parafii położonych poza gminą: Karwice do Słowina w gminie Sławno, Pękanino i Grabowo do Sieciemina w gm. Sianów, Laski do Bukowa w gm. Polanów, Przysta­wy do gm. Darłowo.

Sport

Zespoły sportowe w Gminie Malechowo:

  • Arkadia Malechowo
  • UKS Grabowa SP Lejkowo
  • UKS Niemica
  • Strong Zielenica[17].

Turystyka

Atrakcje turystyczne gminy Malechowo stanowią:

  • XVIII - XIX wieczna zabudowa (domy kryte strzechą o konstrukcji szachulcowej), zabytkowe kościoły (XV wiek) i przydrożne kapliczki.
  • pradolina rzeki Grabowej, której górny bieg urozmaicony jest zakolami, dopływami i obszarami źródliskowymi. Stanowi on atrakcję dla kajakarzy.
  • grobowiec megalityczny z okresu neolitu we wsi Borkowo. Stanowi on jedyny, do tej pory zachowany, tego typu obiekt w naszej części Europy. Składa się on z głazów narzutowych nakrytych 4 kamieniami stropu, każdy z nich waży kilka ton.
  • grodzisko Słowian Pomorskich z VIII-X wieku położone na półwyspie jeziora Ostrowieckiego,
  • siedziba Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Podgórkach. Jest to pałac z końca XIX wieku otoczony zabytkowym parkiem z kilkusetletnimi dębami, lipami, klonami, czerwonymi bukami, daglezjami i świerkami syberyjskimi. W budynku pałacu zachowały się oryginalne elementy wyposażenia.
  • gospodarstwa agroturystyczne w Drzeńsku, Niemicy, Święcianowie i Zielenicy. Proponują one prócz noclegów, wyżywienie oraz wiele atrakcji np. przejażdżki konne, kuligi, wspólne ogniska.
  • elektrownia wodna w Nowym Żytniku[18].

Demografia

W 2011 roku Gminę Malechowo zamieszkiwało 6631 mieszkańców, co stanowiło ok. 11% ogólnej liczby mieszkańców Powiatu Sławieńskiego. Wskaźnik gęstości zaludnienia wynosił 29 osób/km2, był znacznie niższy od średniej powiatowej i wojewódzkiej. Pod względem liczby kobiet przypadających na 100 mężczyzn Gmina Malechowo jest zbliżona do innych gmin wiejskich powiatu sławieńskiego, współczynnik ten wynosi 99 (Postomino 100,3 / Darłowo 99,9).

Charakterystyka ludności Gminy Malechowo wg grup wiekowych w 2011 roku przedstawiała się następująco - liczba osób w wieku przedprodukcyjnym: 1449, produkcyjnym: 4273, poprodukcyjnym: 909. Przyrost naturalny w 2011 roku był równy 0[19].

Służba zdrowia

  • Ośrodek zdrowia w Malechowie oferuje świadczenia medyczne wykonywane przez:
    • lekarza rodzinnego
    • stomatologa
    • neurologa
    • chirurga
    • pediatrę
    • ginekologa

zapewnia także wykonywanie zabiegów rehabilitacyjnych oraz opiekę położnej i pielęgniarki środowiskowej[20].

  • Ośrodek Zdrowia Kawno
  • Ośrodek Zdrowia Ostrowiec
  • Ośrodek Zdrowia Lejkowo
  • Ośrodek Zdrowia Sławno

Herb

Miejscowości i sołectwa

Obecnie w skład gminy wchodzą sołectwa: Baniewo, Bartolino, Białęcino, Borkowo, Darskowo, Drzeńsko, Gorzyca, Grabowo , Karwice, Kosierzewo, Kusice, Laski, Lejkowo, Lejkówko, Malechowo, Malechówko, Niemica, Ostrowiec, Paprotki, Paproty, Podgórki, Pękanino, Przystawy, Sulechowo, Sulechówko, Święcianowo, Zielenica, Żegocino.

Przypisy

  1. Malechowo - gmina wiejska. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca [online]. [Przeglądany 15 listopada 2013].
  2. Tamże.
  3. Kondracki, Jerzy. Geografia regionalna Polski. Warszawa : Wydaw. Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13050-4
  4. Gumiński, R. Meteorologia i klimatologia. Warszawa : Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1951.
  5. Waloryzacja przyrodnicza Gminy Malechowo: operat generalny. Biuro Konserwacji Przyrody w Szczecinie, Szczecin 2002, s.11.
  6. Plan Rozwoju Lokalnego dla Gminy Malechowo na lata 2004-2006 z perspektywą na lata 2007-2013. Załącznik do Uchwały nr XVI/172/2004 Rady Gminy Malechowo z dnia 23 września 2004 r., Malechowo 2004, s. 7-8.
  7. Waloryzacja przyrodnicza Gminy Malechowo, dz. cyt., s. 42.
  8. Strategia rozwoju Gminy Malechowo, Malechowo 2000, s. 18.
  9. Zugaj, Leszek. Historia administracji w Gminie Malechowo 1945-2013. Lublin 2013, s. 41
  10. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Malechowo: synteza uwarunkowań. Słupsk: Biuro Planowania Przestrzennego, 2001, s. 17.
  11. Plan Rozwoju Lokalnego dla Gminy Malechowo na lata 2004-2006 z perspektywą na lata 2007-2013, dz. cyt., s. 38.
  12. Uchwała Nr IV/46/2003 Rady Gminy Malechowo z dnia 21 lutego 2003 r. w sprawie Statutu Gminy Malechowo.
  13. Uchwała Nr XXX/307/2006 Rady Gminy Malechowo z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie nadania statutu Urzędowi Gminy w Malechowie.
  14. Gminna Biblioteka Publiczna w Malechowie [online]. [Przeglądany 24 wrzesnia 2013].
  15. Historia powstania zespołu Ostrowiwnie. W: Gmina Malechowo [online]. [Przegladany 24 września 2013].
  16. Parafie dekanatu Sławno w Gminie Malechowo. W: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przegladany 24 września 2013]
  17. Podział kasy na sport w gminie Malechowo. W: Sławno, nasze miasto [online. [Przeglądany 24 wrzesnia 2013].
  18. Strategia rozwoju Gminy Malechowo, dz. cyt., s.20.
  19. Gmina Malechowo. W: Vademecum Samorządowca, GUS [online]. [Przegladany 24 września 2013].
  20. ZOZ Malechowo [online]. [Przeglądany 24 września 2013].


Bibliografia

  • Gumiński, R. Meteorologia i klimatologia. Warszawa : Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1951.
  • Kondracki, Jerzy. Geografia regionalna Polski. Warszawa : Wydaw. Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13050-4
  • Plan Rozwoju Lokalnego dla Gminy Malechowo na lata 2004-2006 z perspektywą na lata 2007-2013. Załącznik do Uchwałynr XVI/172/2004 Rady Gminy Malechowo z dnia 23 września 2004 r., Malechowo 2004.
  • Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Malechowo: synteza uwarunkowań. Słupsk: Biuro Planowania Przestrzennego, 2001.
  • Strategia rozwoju Gminy Malechowo, Malechowo 2000.
  • Uchwała Nr IV/46/2003 Rady Gminy Malechowo z dnia 21 lutego 2003 r. w sprawie Statutu Gminy Malechowo.
  • Uchwała Nr XXX/307/2006 Rady Gminy Malechowo z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie nadania statutu Urzędowi Gminy w Malechowie.
  • Waloryzacja przyrodnicza Gminy Malechowo: operat generalny. Biuro Konserwacji Przyrody w Szczecinie, Szczecin 2002.
  • Zugaj, Leszek. Historia administracji w Gminie Malechowo 1945-2013. Lublin 2013.

Linki zewnętrzne




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Magdalena Młynarczyk