Gracjan Bojar-Fijałkowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gracjan Bojar-Fijałkowski
pisarz, publicysta, działacz społeczny, historyk, nauczyciel
brak zdjecia
Zdjęcie z archiwum prywatnego
A. Bojar-Fijałkowskiej
Data urodzenia 21 października 1912
Miejsce urodzenia Bobrowniki nad Wisłą, powiat Lipno
Data śmierci 24 grudnia 1984
Miejsce śmierci Koszalin
Miejsce spoczynku Cmentarz komunalny w Koszalinie
kw. R-20, rz. 9, nr grobu 5
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Tytuły i nagrody dr nauk historycznych
Narodowość polska
Pseudonim Żegota, Bojar


Gracjan Bojar-Fijałkowski (1912-1984), pisarz, publicysta, działacz społeczny, historyk, nauczyciel

Życiorys

Gracjan Bojar-Fijałkowski urodził się 21 października 1912 r. w Bobrownikach nad Wisłą w rodzinie Adolfa Fijałkowskiego – urzędnika sądowego i Władysławy z domu Olejniczak[1]. Ojciec zmarł w 1924 r. więc Gracjan po ukończeniu szkoły średniej w Rypinie i uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1931 r. wybrał karierę wojskowego, jako dającą szybką stabilizację życiową. W 1934 r. ukończył Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu i pozostał w wojsku jako oficer zawodowy.

W wojnie obronnej Polski w 1939 r. walczył w szeregach Rezerwowej Brygady Kawalerii Wołkowysk. 24 września 1939 r. po wyczerpaniu amunicji i możliwości dalszej walki, na rozkaz przełożonych wraz z brygadą przekroczył granicę polsko-litewską i został internowany w obozie dla polskich oficerów w miejscowości Birsztany. Z obozu uciekł aby przedostać się do armii francuskiej, jednak po kilku dniach schwytano go i osadzono wraz z innymi uciekinierami w obozie internowanych w Kalwarii Suwalskiej. Z tego miejsca też uciekł, tym razem z sukcesem, w czerwcu 1940 r. Dotarł wówczas do Wilna, a w grudniu tego roku znalazł się w Warszawie, gdzie uzyskał pracę w przedsiębiorstwie melioracyjnym prowadzącym prace na Lubelszczyźnie, we wsi Łukowa. Pracując tam, poznał swą przyszłą żonę Zofię Łucejko, z którą ożenił się po kilku tygodniach znajomości. Jesienią tego roku, z uwagi na zakończenie prac melioracyjnych przyjechał do Klimontowa Sandomierskiego, gdzie przebywała jego matka i najmłodszy brat - lekarz.

Tutaj nawiązał kontakt z członkami ruchu oporu i w grudniu 1941 r. wraz z żoną wstąpił w szeregi Związku Walki Zbrojnej, późniejszej Armii Krajowej. Posługiwał się dwoma pseudonimami: Żegota i Bojar, który po wojnie stał się częścią jego nazwiska. Działał na ziemi sandomierskiej, jako oficer łączności. Brał udział w akcjach bojowych, szkolił łącznościowców, organizował przyjmowanie zrzutów lotniczych. W Armii Krajowej dosłużył się do stopnia rotmistrza (kapitana).

Zdjęcie z archiwum prywatnego
A. Bojar-Fijałkowskiej

Aresztowany 9 lipca 1943 r. we wsi Andruszkowice – trafił do więzienia w Sandomierzu. Po kilkutygodniowych torturach gestapowskich został przewieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz. W obozie nawiązał kontakty z ruchem oporu. Pomagał więźniarkom i więźniom polskim i jugosłowiańskim, organizując lekarstwa i opatrunki. Po roku pobytu w Auschwitz skierowano go do obozu koncentracyjnego w Natzweiler, w pobliżu granicy szwajcarskiej. W początkach kwietnia 1945 r. obóz ewakuowano – więźniowie pod eskortą esesmanów pomaszerowali na zachód. Bojar-Fijałkowski uciekł z kolumny marszowej i przez kilka dni ukrywał się w lasach. Wyzwolony został przez armię francuską, do której ochotniczo wstąpił 15 kwietnia 1945 r. i w jej szeregach brał udział w końcowych walkach II wojny światowej. Bezpośrednio po wojnie nadal służył w armii francuskiej okupującej Niemcy. Otrzymał wtedy propozycję zawodowego pozostania w armii francuskiej, ale z niej nie skorzystał.

Dzieci Gracjana Bojara-Fijałkowskiego pod pamiątkową tablicą w Koszalinie. Od lewej: Zbigniew, Czesław i Anna Bojar-Fijałkowscy, aut. zdj. Piotr Świerczyński, 2020

Wiosną 1947 r. powrócił z rodziną[2] (odnalezioną na zachodzie żoną i urodzoną tam córką) do kraju jako komendant transportu repatriacyjnego z Allendorfu. Osiadł początkowo w Gliwicach, gdzie pracował jako urzędnik. Tu rozpoczął studia w Wyższej Szkole Nauk Społeczno-Gospodarczych w Katowicach. W styczniu 1949 r. przeniósł się do województwa olsztyńskiego. Na dłużej zatrzymał się w Pasłęku, gdzie pracował jako kierownik działu planowania, księgowy, prezes spółdzielni, a nawet nauczyciel języka polskiego w liceum. Wówczas ujawnił się talent pisarski i kierunek dalszej drogi zawodowej. Wspierany przez pisarzy środowiska olsztyńskiego w 1957 roku przeniósł się do Koszalina, na stanowisko kierownika oddziału redakcji „Słowa Powszechnego”, w którym pracował 4 lata.

W tym czasie zainteresował się słowiańską przeszłością i ludnością ziemi koszalińskiej, co zaowocowało napisaniem legend i opowieści historycznych dotyczących Pomorza Środkowego. Jako pisarz zadebiutował w 1961 r. zbiorem opowiadań historycznych o ziemi koszalińskiej „Morze szumi jak dawniej”. Później opublikował „Pieśń Swantibora” (1964), „Powilcze” (1971), „Legendy koszalińskiego grodu” (1972), „Legendy znad drawskich jezior (1974), „Legendy ze słowiańskiej checzy” (1976), „Wróżbę Swantewita”(1977), „Mury Drahimia” (1982), „Powrót z tamtego brzegu” (1984). Pośmiertnie wydano ostatnie dwie książki: „Szczęście pod jaskółczym gniazdem” (1986) i „Święty Otton z Bambergu” (1986). Był także współautorem tomu legend zachodniopomorskich pt. „W krainie Gryfitów”(1976).

W latach 1965-1972 pracował jako kierownik biura w Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Koszalinie. Ponadto przez 35 lat społecznie działał w organizacji zrzeszającej kombatantów II wojny światowej ZBoWiD. Upamiętnieniu historii Polski w czasie wojny, szczególnie losów żołnierskich, służyły książki: napisana wspólnie z Andrzejem Zientarskim „Obóz jeniecki w Czarnem” (1975), opracowana wspólnie z Mieczysławem Prokopem „Śladami żołnierskiej drogi” (1977), oraz ponad czterystustronnicowa rozprawa: „Hitlerowska polityka wobec jeńców wojennych na Pomorzu Zachodnim 1939-1945” (promotor Czesław Łuczak), wydana drukiem pt. „Losy jeńców wojennych na Pomorzu Zachodnim i w Meklemburgii 1939-1945” (wydana drukiem w 1979 r.) Za tę ostatnią - efekt wieloletniej pracy badawczej, uzyskał w 1977 r. na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu tytuł doktora nauk historycznych.

Tablica pamiątkowa umieszczona na budynku filii bibliotecznej, której jest patronem, przy ul. Młyńskiej 12 w Koszalinie, aut. zdj. Piotr Świerczyński, 2020

Autor był również utalentowanym publicystą i napisał w swym życiu kilkaset artykułów o różnorodnej tematyce. Gracjan Bojar-Fijałkowski miał naturę społecznika. Aktywnie działał nie tylko w ZBoWiD-zie ale też w Towarzystwie Rozwoju Ziem Zachodnich, Froncie Jedności Narodu – gdzie był członkiem prezydium WK i Komisji Historycznej w Koszalinie. W latach 1958-1969 był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie oraz wiceprzewodniczącym Komisji Morskiej i Gospodarki Wodnej WRN a przez dalszych kilkanaście lat – członkiem tejże komisji.

Należał do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i Związku Literatów Polskich, był jednym z założycieli koszalińskiego oddziału ZLP. Gracjan Bojar-Fijałkowski zmarł 24 grudnia 1984 r. w Koszalinie i pochowany został na miejscowym cmentarzu. Jego pogrzeb 27 grudnia 1984 r. zgromadził liczne rzesze przyjaciół, znajomych i miłośników jego książek.

Odznaczenia i upamiętnienia

Za zasługi bojowe w wojnie i ruchu oporu, działalność społeczną i pisarską oraz pracę zawodową był wielokrotnie odznaczany, m.in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1965), Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (1939), Krzyżem Walecznych (1945), Krzyżem Partyzanckim (1961), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1961), Orderem Zasługi dla Narodu ze Srebrną Gwiazdą Jugosławii (1965), Odznaką Honorową za Zasługi dla Rozwoju Województwa Koszalińskiego (1966), Srebrną Odznaką Zasłużony Pracownik Morza (1972), Odznaką za Zasługi dla ZBoWiD (1984), Odznaką Tysiąclecia Państwa Polskiego, Odznaką Zasłużony Działacz FNJ, Odznaką Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej, Medalem Pamiątkowym za Zasługi dla Koszalina oraz wieloma innymi. W 1972 r. wyróżniony został nagrodą Prezydium WRN w Koszalinie, a w 1984 r. – już pośmiertnie – nagrodą wojewody koszalińskiego.

Imię Gracjana Bojara-Fijałkowskiego nosi jedna z ulic na osiedlu Bukowym w Koszalinie, a także Filia nr 3 Koszalińskiej Biblioteki Publicznej, przy ul. Młyńskiej 12.

24 sierpnia 2020 r. na budynku filii bibliotecznej przy ul. Młyńskiej 12 odsłonięto tablicę upamiętniającą Gracjana Bojara-Fijałkowskiego.

Publikacje (wybór)

  1. Morze szumi jak dawniej: opowiadania, Poznań. Wydawnictwo Poznańskie, 1961
  2. Pieśń Swantibora: baśnie i podania Pomorza Zachodniego. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 1964
  3. Powilcze: opowiadania. Olsztyn, Pojezierze, 1971
  4. Legendy koszalińskiego grodu. Koszalin, Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1972
  5. Legendy znad drawskich jezior. Koszalin Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1974
  6. Obóz jeniecki w Czarnem : Stalag IIB Hammerstein (współautor z Andrzejem Zientarskim). Koszalin, KONB, 1975
  7. Legendy ze słowińskiej checzy. Koszalin, Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1976
  8. Wróżba Swantewita: wybór baśni, podań i legend Pomorza Środkowego. Koszalin, Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1977
  9. Śladami żołnierskiej drogi : z dziejów ruchu kombatanckiego na Ziemi Koszalińskiej (współautor z Mieczysławem Prokopem). Warszawa, Wydawnictwo MON, 1977
  10. Losy jeńców wojennych na Pomorzu Zachodnim i w Meklenburgii 1939-1945. Warszawa, Wydawnictwo MON, 1979
  11. Mury Drahimia. Warszawa, Wydawnictwo MON, 1982
  12. Powrót z tamtego brzegu: wspomnienia. Warszawa Wydawnictwo MON, 1984
  13. Szczęście pod jaskółczym gniazdem: z wierzeń, obrzędów i zwyczajów ludowych na Pomorzu Zachodnim. Koszalin, Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1986
  14. Święty Otton z Bambergu. Warszawa, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, 1986
  15. Legendy i baśnie o Koszalinie: wybór. Koszalin, Stowarzyszenie Przyjaciół Koszalina, 1997
  16. W świecie pomorskich legend. Koszalin, Akme, 1999
  17. O zbójcach z Góry Chełmskiej i inne legendy o Koszalinie. Koszalin, Koszalińska Biblioteka Publiczna, 2006
  18. O księżniczkach, zbójcach, karzełkach i...: wybór pomorskich legend. Koszalin, Koszalińska Biblioteka Publiczna, 2012

Publikacje zbiorowe

  1. Morski naszyjnik. Koszalin, 1960
  2. Oświęcim-Brzezinka w twórczości Jerzego Adama Brandhubera. Koszalin 1961
  3. Ludzie, ziemia, morze. Koszalin 1965
  4. Koszalin literacki. Koszalin 1966
  5. Pierwsze widzenie. Poznań 1967
  6. Zbrodnie hitlerowskie na ziemi koszalińskiej w latach 1933-1945. Koszalin, 1968
  7. Pogranicze i Kaszuby w latach terroru. Koszalin, 1970
  8. Działalność związków zawodowych na Ziemi Koszalińskiej. Koszalin, 1975
  9. W krainie Gryfitów: podania, legendy i baśnie Pomorza Zachodniego. Poznań, 1976
  10. Profile kultury. T.11. Koszalin, 1982
  11. Profile kultury. T.12. Koszalin, 1984


Przypisy

  1. Miał czterech braci: gen. Czesława Młot-Fijałkowskiego (1892–1944), ppłk. Stefana Fijałkowskiego (1899–1966) AK „Baca”, „Młotek”, rtm. Kajetana Fijałkowskiego (1915–1975) AK „Rafał” i prof. Włodzimierza Fijałkowskiego (lekarza).
  2. Był ojcem trójki dzieci: Anna (ur. 1946) – pracownik naukowy, Zbigniew (ur. 1949) – kapitan żeglugi wielkiej i Czesław (ur. 1953)– kapitan żeglugi wielkiej.


Bibliografia

  • Gracjan Bojar-Fijałkowski, „Miesięcznik” 2009, nr 10, s. 98-99.
  • Gracjan Bojar-Fijałkowski. W: Wikipedia. Wolna encyklopedia. [online]. [Przeglądany 10.09.2020].
  • Gracjan Bojar-Fijałkowski. W: Blog o polskich uchodźcach w Niemczech. [online]. [Przeglądany 11.09.2020].
  • Gracjan Fijałkowski. W: Portal o Grajewie - Grajewiak.pl. [online]. [Przeglądany 11.09.2020].
  • Jakób L.M., O Gracjanie Bojarze-Fijałkowskim, „Latarnia Morska” 2006, nr 4, s. 43-46.
  • Konarski B., Gracjan Bojar-Fijałkowski, „Jantarowe Szlaki” 1986, nr 2, s. 21-22.
  • Literatura na Pomorzu Zachodnim do końca XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, red. I.Iwasiów. Szczecin, Kurier-Press, 2003, s. 158-159.
  • Pisarze Pomorza Zachodniego: informator, Gdynia, Wydawnictwo Morskie, 1967, s. 167-168.
  • Pisarze Pomorza Środkowego, Koszalin, Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1988, s. 143-145.
  • Polscy pisarze współcześni. Informator 1944-1974, oprac. L.M. Bartelski, Warszawa, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1977, s. 85-86.
  • Spotkanie z dziećmi Gracjana Bojara-Fijałkowskiego. [online]. [Przeglądany 24.08.2020].
  • Życiorys pisarza, do druku przygotował Józef Narkowicz. „Pobrzeże” 1989, nr 12, s. 14-15.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Małgorzata Zychowicz