Paweł Bałakirew

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Paweł Bałakirew
artysta malarz, rysownik
brak zdjecia
Paweł Bałakirew
Data urodzenia 14 lipca 1914
Miejsce urodzenia Wilno
Data śmierci 6 czerwca 1968
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Narodowość polska

Paweł Bałakirew (1914-1968) – artysta malarz, rysownik.

Życiorys

Paweł Bałakirew urodził się 14 lipca 1914 roku w Wilnie. Jego ojciec – Wasilij Bałakirew pochodził z arystokratycznej rodziny i był spokrewniony z kompozytorem rosyjskim Milijem Bałakirewem. Matka Anna była chłopką. Wcześnie osierocony przez ojca, który służąc w armii carskiej zginął na wojnie w 1915 roku, pomagał matce roznosząc gazety. Ukończył gimnazjum w Wilnie oraz kursy rysunku im. Franciszka Smuglewicza. W szkole malował portrety osób ze swojego otoczenia: profesorów, kolegów i znajomych. Pragnął studiować malarstwo w Paryżu. Na wyjazd zarabiał pracując przy budowie studni oraz jako nocny stróż. W 1932 roku wyjechał do Paryża. Na utrzymanie zarabiał sprzątaniem, myciem okien, myciem naczyń oraz malowaniem apartamentów. W latach 1933-1935 studiował w l'École National Supérieure de Beaux Arts w Paryżu. Swoje prace wystawiał i sprzedawał na ulicy. W roku 1934 wziął udział w wystawie młodych malarzy na Montparnasse (Deuxième Salon des Etudiants). Poznał rosyjskiego pisarza Aleksandra Kuprina i poetę Konstantego Balmonta. Statystował słynnemu basowi Fiodorowi Szalapinowi w operze „Borys Godunow”. W 1935 roku powrócił do Wilna i odbył służbę wojskową. W latach 1937-1939 studiował na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. 24 sierpnia 1939 roku w wileńskiej cerkwi na Zwierzyńcu poślubił Tatianę Polaninę. Brał udział w wojnie obronnej 1939 roku. W latach 1940-1941 i w 1944 roku studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Wilnie, w pracowni Antanasa Gudaitisa.

W Szczecinie od 1946 roku. W tym samym roku został członkiem szczecińskiego oddziału Związku Polskich Artystów Plastyków. Bywał w Klubie 13 Muz, gdzie poznał m.in. Juliana Tuwima. W swej pracowni prowadził z przyjaciółmi dysputy o sztuce. Bywali u niego m. in.: Guido Reck, Henryk Karniej, Zenon Kononowicz, Łukasz Niewisiewicz, Adam Pohorecki, Jan Powicki, Tadeusz Powidzki oraz literaci Józef Bursewicz i Franciszek Gil. W Głosie Szczecińskim miał swoją rubrykę Z teki Pawła Bałakirewa, gdzie publikowano rysowane przez niego sylwetki szczecińskich aktorów. Jego najmłodszy syn Oleg Bałakirew również został artystą malarzem.

Zmarł 6 czerwca 1968 roku w Szczecinie. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 41c-16-7).

Twórczość

Paweł Bałakirew uprawiał malarstwo pejzażowe i portretowe inspirowane postimpresjonizmem oraz rysunek, zwłaszcza tuszem lawowany. Oprócz farb olejnych posługiwał się temperą, akwarelą, ołówkiem, węglem i tuszem. Malował pejzaże miejskie i marynistyczne. Tematem jego prac były stare kościoły, ulice, przedmieścia i zaułki zburzonego Szczecina oraz statki, łodzie rybackie, stocznia, nadodrzańskie i nadbałtyckie porty. Na portretach przedstawiał żonę, dzieci, osoby z bliskiego otoczenia. Rysował portrety szczecińskich aktorów w strojach scenicznych. Uczestniczył w licznych wystawach okręgowych, krajowych i zagranicznych - indywidualnych i zbiorowych. W 1947 roku artysta przygotował scenografię do kilku spektakli dla Teatru Komedii Muzycznej w Szczecinie (m. in. do "Męża pognębionego Moliera", "Dwóch teatrów" Jerzego Szaniawskiego, "Milionerki" George'a Bernarda Shaw).

W 1955 roku odbył podróże artystyczne do Bułgarii i Holandii. Plonem pobytu w Bułgarii są obrazy olejne i rysunki tuszem przedstawiające m.in. Sobór świętej Zofii w Sofii, Klasztor Prieobrażeński, Pilarski Monastyr, portrety kobiet oraz stare brukowane uliczki, stare pochylone domki, płoty. Pobyt w Amsterdamie zaowocował widokami kolorowych domów, wiatraków, zwodzonych mostów, łodzi płynących po rzece. Malował szerokim pociągnięciem pędzla. Uwagę skupiał na kolorze. Często stosował łagodne, jasne zielenie, ciepłe oranże i brązy. Jego pejzaże są artystycznym odzwierciedleniem rzeczywistości. Prace artysty cechuje uczuciowość oraz melancholia. Prace artysty znajdują się m.in. w zbiorach Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, Muzeum Narodowego w Szczecinie, Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie, w muzeach Warszawy, Krakowa, Bułgarii, Francji, Holandii, Niemiec oraz w zbiorach prywatnych w kraju i za granicą.

Przodownik pracy Z. Nieczkowski, 1949
Odbudowa Szczecina, 1955
Domy, 1956

Obrazy (wybór)

  • Alik, olej, 75x55 cm
  • Barki, tusz, olej, pilśń, 45x57 cm, 1964
  • Baszta Siedmiu Płaszczy, tusz, kredka, gwasz, 28,5 x 20 cm, 1958
  • Cyrk w Szczecinie, 1949
  • Czarne gawrony
  • Dom szpaków na bramie przy ulicy Miedzianej, olej, 1956
  • Domki nad kanałem, olej, 28x36 cm
  • Domy, olej, tektura,40x50 cm, 1956
  • Domy w Amsterdamie, olej, 28x36 cm
  • Dzielnica „Stary kanał”, olej, 55x46 cm
  • Głowa chłopca, olej, 46x37 cm
  • Grecki statek „Mikolo”, olej, 1949
  • Kompozycja pejzażowa, olej, 50x70 cm
  • Kompozycja portretowa, olej, 100x120 cm
  • Kościół (Łobez), olej, 1954
  • Odbudowa Szczecina, tempera, 25x33 cm, 1955
  • Pogodno, 1965
  • Pomorzany, 1961
  • Portret córki Tatiany, olej, 1945
  • Portret kobiety, 1954
  • Portret syna Olega (w szaroniebieskim ubraniu), olej
  • Portret syna Olega z piłeczkami), olej
  • Przedmieście. Niebuszewo, olej, 1957
  • Przodownik pracy dźwigowej Z. Nieczkowski, olej, płótno, 96x67 cm, 1949
  • Przystań rybacka, olej, pilśń, 50x63 cm, 1963
  • W porcie-Amsterdam, olej, 28x36 cm
  • Wieża płonących niewiast, olej, 28x36 cm
  • Zamek Książąt Pomorskich, tusz, kredka, gwasz, 29,5 x 20,5 cm, 1958
  • Zima z okna (z wieżą kościoła św. Jakuba), olej, płótno, 49x30 cm, 1950
  • Zwodzący most – Amsterdam, olej, 28x36 cm

Rysunki (wybór)

  • Drzewa zimą, tusz, 30x43 cm, 1965
  • Fragment domu, tusz, 24x32 cm, 1964
  • Halina Kazimierowska jako Rachel w „Weselu”
  • Hilary Kluczkowski jako porucznik w „Hotel Astoria”, 1962
  • Irena Remiszewska jako Kleopatra w sztuce „Cezar i Kleopatra”, 1958
  • Józef Bursewicz, ołówek, papier fotograficzny, 24x18 cm, 1957
  • Parkan, tusz, 30x34 cm, 1965
  • Przed domem, tusz, 28x40 cm, 1964
  • Stare miasto w Neceberze, ok. 1955
  • Władysław Jabłoński jako Filostrates w „Śnie nocy letniej”, tusz, 1958
  • Zima z okna , tusz, 1950 i 1967
W. Jabłoński jako Filostrates, 1958
Przed domem, 1964

Wystawy krajowe zbiorowe (wybór)

  • 1946 – 1957 – Wystawa malarstwa ZPAP Okręgu Szczecińskiego (Szczecin)
  • 1948 – Wystawa Plastyki Ziem Odzyskanych (Wrocław)
  • 1948, 1949, 1956, 1957 – Ogólnopolska Wystawa Plastyki (Radom)
  • 1949 – II Festiwal Plastyki (Sopot)
  • 1949 – Wystawa Marynistyczna Artystów Plastyków (Bielsko Biała)
  • 1949, 1950 – Wystawa zimowa (Szczecin)
  • 1954– 1957 - Wystawa jesienna (Szczecin)
  • 1955 – Wystawa Retrospektywna ZPAP (Szczecin)
  • 1956 – Wystawa Malarstwa i Rysunku ZPAP (Szczecin)
  • 1959 – Wystawa Plastyki Ziem Nadodrzańskich (Szczecin)
  • 1960 – Wystawa XV-lecie Wyzwolenia Szczecina (Szczecin)
  • 1962 – I Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego (Szczecin)
  • 1965 – Wystawa XX- lecie Plastyki Ziemi Szczecińskiej w XX-lecie Wyzwolenia (Szczecin)
  • 1970 – Wystawa XXV – lecie ZPAP i XX- lecie Pracowni Sztuk Plastycznych (Szczecin)
  • 1993 – Wystawa Szczecińska Sztuka Współczesna 1945-1993 (Szczecin)

Wystawy indywidualne

  • 1955 – Wystawa Malarstwa (wspólnie z Henrykiem Karniejem) (Szczecin)
  • 1956 – Wystawa Malarstwa i Rysunku (wspólnie z Guido Reckiem) (Szczecin)
  • 1956 – Wystawa Malarstwa i Rysunku (Szczecin)
  • 2001 – Wystawa Pawła i Olega Bałakirewów z cyklu Galeria Wspomnień (Szczecin)

Wystawy zagraniczne

  • 1934 – Deuxième Salon des Etudiants (Gallerie Carmine Paryż)
  • 1970 – Wystawa Szczecińska Plastyka i Architektura (Rostock)

Wspomnienie o Pawle Bałakirewie

Kochał nas, ale więcej kochał piękno, przez siebie upatrzone. Kochał kolory, kreski, plamki, pędzle, farby. Ta bogata pracownia była jego życiem, jego sercem, uczuciem, jego chorobą, smutkiem i radością…

(Tatiana Bałakirew)[1]

Paweł najlepiej czuł się z pędzlem w ręku, z farbą na palecie, z nowonarodzonym obrazem. Łatwo załamywał się, przeżywał jeśli mu coś się nie udawało namalować tak jak chciał. Czytaliśmy razem „Pasję życia” o van Goghu, Paweł płakał. „Czemu płaczesz ? - pytałam. Zawsze pamiętam słowa męża: „A kiedy umrę, połóżcie mi farby i pędzle do grobu, będę na tamtym świecie Pana Boga malował”.

(Tatiana Bałakirew)[2]

Przypisy

  1. Bałakirew Tatiana. Wspomnienia matki. [s.l., s.n ],1999, s. 66. ISBN 83-912127-0-X
  2. Tamże, s. 77.

Bibliografia

  • Annusewicz Małgorzata. Portret od szewca. „Głos Szczeciński” 2003, nr 166, dod. „Głos Lokalny Szczecin, Police, nr 29, s. II.
  • Annusewicz Małgorzata. Paweł i Oleg Bałakirewowie. „Głos Szczeciński” 2003, nr 166, dod. „Głos Lokalny Szczecin, Police, nr 29, s. II.
  • Bałakirew Tatiana. Paweł Bałakirew 1914-1968. Połóżcie mi do trumny farby i pędzle... W: Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych. Pod red. Mariusza Czarnieckiego. Szczecin: Wydawnictwo Glob, 1987, s. 83-87. ISBN 83-7007-135-X.
  • Bałakirew Tatiana. Wspomnienia matki. [s.l., s.n ], 1999. ISBN 83-912127-0-X.
  • Bałakirew – Wilczyńska Tatiana. Rozstanie, pożegnanie. Gdańsk, 2013. Książnica Pomorska, Rkps., Inw. akc. 4393.
  • Liskowacki Artur Daniel. Ulica Niemiecka, ulica Miedziana. „Pogranicza” 2002, nr 4. Szczecin: „Klub 13 Muz”, s. 25-33.
  • Najdowa Jadwiga. Paweł Bałakirew W: Encyklopedia Szczecina. T.1. Pod red. Tadeusza Białeckiego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999, s. 68. ISBN 83-87341-45-2.
  • Najdowa Jadwiga. Szczecińska plastyka w latach 1945-1960. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1962.
  • Najdowa Jadwiga, Kozłowska Lidia. Szczecińska sztuka współczesna w latach 1945-1993. Szczecin: Muzeum Narodowe, 1993.
  • Obecność. Almanach ZPAP 1945-2011. Pod red. Ryszarda Kiełtyki. Szczecin: ZPA, 2012. ISBN 978-837518-359-7.
  • Sztuka na Pomorzu po roku 1945: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie - Galeria Południowa, Galeria Północna, Galeria "Kwadrat", Muzeum Narodowe w Szczecinie - Galeria Sztuki Współczesnej, kwiecień - maj 1995 r. (Red. katalogu Bogdan Twardochleb). Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, [1995].
  • Z galerii wspomnień (Pod red. Eugeniusza Kusa, Barbary Igielskiej, Jarosława Eysymonta). Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, 2006. ISBN 978-839167-90-8-1.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Urszula Wenta