Synagoga (Chojna)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Synagoga w Chojnie
Synagoga w Chojnie
przed 1932 rokiem
Lokalizacja Chojna
Data budowy 1754
[ Zobacz Synagoga w Chojnie na mapie.]

Synagoga w Chojnie — nieistniejąca dziś świątynia gminy żydowskiej.

Pierwsze wzmianki o bożnicy w Chojnie pojawiają się w latach 1704, 1729 i 1731. Z przekazu Gustava Friedricha Ludwiga Neumanna wiadomo jednak, że nabożeństwa odbywały się wówczas w prywatnym mieszkaniu jednego z mieszczan. Właściwą synagogę wniesiono w 1754 roku — tuż przy murach miejskich, w ciągu obecnej ulicy Szkolnej (dawniej Judengasse, następnie Lazarettstrasse).

Niewiele można powiedzieć o jej bryle, ponieważ nie zachowały się szczegółowe przedstawienia ikonograficzne. Informacji o niej dostarczają jedynie dane pozyskane w czasie sondażowych badań archeologicznych oraz jedno ze zdjęć lotniczych Chojny. W ich świetle można stwierdzić, że synagoga była niepodpiwniczoną budowlą o dość płytkim fundamentowaniu. Usytuowana była kalenicowo do ulicy. Jej ściana południowa miała 14,3 m i była rozczłonkowana przez — najprawdopodobniej pełnołukowe — cztery okna. Szczyt zachodni budynku wieńczyła trójkątna attyka, pod którą znajdował się okulus oraz pełnołukowy portal. Budynek był otynkowany i nakryty dachem płaskim (lub mansardowym). Od obecnej krawędzi ulicy Szkolnej odsunięty był o ok. 4,5 m, od murów miejskich zaś — o 9,5 m. Budynek był najprawdopodobniej ogrodzony parkanem.

Synagoga została zniszczona najprawdopodobniej w czasie Nocy Kryształowej (9–10 listopada 1938 roku) przez oddziały SA (Die Sturmabteilungen der NSDAP). Dawny mieszkaniec Chojny Arnold Höpner napisał w swych wspomnieniach z dzieciństwa, że bożnica została wówczas całkowicie spalona. Z innych przekazów wiadomo jednak, że jeszcze w czasie wojny znajdowały się w niej magazyny, a całkowicie rozebrana została dopiero po jej zakończeniu.

Bibliografia

  • Berlin und die Mark Brandenburg mit der Markgrafthum Nieder-Lausitz in ihrer Geschichte und ihrem gegenwäartigen Bestanden. Hrsg. W. Riehl, J. Scheu. Berlin 1861, s. 404.
  • Gierke, Michał. Stan i perspektywy badań archeologicznych miasta Chojny — część 2: po 1992 roku. "Rocznik Chojeński" 2013, t. V, s. 13.
  • Höpner, Arnold. Kindheit und Jugend in Königsberg. Königsberger Kreiskalender, Jg. 69 (2014), s. 112.
  • Kościelna, Joanna Anastazja. Z dziejów Żydów w Königsbergu, cz. 2. Gazeta Chojeńska 2012, nr 10 [online]. Przeglądany 23 listopada 2014].
  • Kościelna, Joanna Anastazja. Z dziejów Żydów w Königsbergu, cz. 5. Gazeta Chojeńska 2012, nr 13 [online]. Przeglądany 23 listopada 2014].
  • Neumann, Gustav Friedrich Ludwig, Versuch einer Geschichte und Topographie der Stadt Königsberg in der Neumark nebst einer statistisch — topographischen Übersicht des Königsberger Kreises. Berlin 1824, s. 151.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Michał Gierke