Tadeusz Mieczysław Sokołowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Mieczysław Sokołowski
lekarz-chirurg, naukowiec i nauczyciel akademicki, profesor PAM w Szczecinie
Data urodzenia 28 października 1887
Miejsce urodzenia Worobin, pow. rówieński
Data śmierci 21 stycznia 1965
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Narodowość polska
Pseudonim Marcin


Tadeusz Mieczysław Sokołowski (do 1914 r. Gedeon Mieczysław), ps. Marcin (ur. 28 października 1887 w Worobinie w pow. rówieńskim, zm. 21 stycznia 1965 w Szczecinie) – polski lekarz-chirurg, pułkownik Wojska Polskiego; uczestnik m.in. walk I Brygady Legionów Polskich, wojny polsko-bolszewickiej, kampanii wrześniowej, kampanii włoskiej II Korpusu, jeden z założycieli i profesor Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, jeden z pionierów transfuzjologii w Polsce i specjalista w dziedzinie traumatologii i chirurgii ręki[1][2][3][4].

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Ojciec Tadeusz Sokołowski był synem Marii ze Skupieńskich i Jana Sokołowskiego. Ojciec pracował w administracji majątku Broelów-Platerów[5][6]. Od 1896 roku rodzina mieszkała w Łodzi. Tadeusz Sokołowski uczęszczał do rządowego gimnazjum filologicznego i uczył się na tajnych kompletach. Nie został dopuszczony do matury w 1905 roku z powodu udziału w strajku szkolnym. Uczestniczył w kursach zorganizowanych w Krakowie dla uczniów relegowanych ze szkół w Królestwie Kongresowym, jednak zostały one przerwane (demonstracja solidarności z młodzieżą, która była zmuszona pozostać w Królestwie). Wyjechał do Szwajcarii. Podjął studia przyrodnicze na Uniwersytecie we Fryburgu, które jednak również wkrótce przerwał, aby włączyć się do działań rewolucyjnych w Łodzi (1906) – działał pod w:pseudonimem „Marcin” w PPS Lewica[1][2].

W 1907 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie zdał maturę w Gimnazju św. Jacka i studiował na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauczycielami Sokołowskiego byli, m.in.[1]: Tadeusz Browicz, Napoleon Cybulski, Emil Godlewski, Kazimierz Kostanecki, Antoni Rosner[7][8][9]. Dyplom lekarza otrzymał 7 lipca 1913 roku, po czym odbył staż w klinice chirurgicznej Bronisława Kadera i w Szpitalu św. Łazarza[1][2].

I wojna światowa

W czasie I wojny światowej uczestniczył jako żołnierz Legionów Polskich (od 29 września 1914 w stopniu podporucznika) w walkach na frontach w Królestwie Polskim i w Galicji. Był lekarzem batalionowym w I Brygadzie, a od marca do sierpnia 1915 roku – lekarzem w szpitalu zakaźnym (epidemicznym) w Wadowicach.

Jego niesubordynacja w sprawie szczepień na dur brzuszny spowodowała przeniesienie do Kamieńska pod Piotrkowem, gdzie pracował w Domu dla Rekonwalescentów.

W grudniu 1915 otrzymał awans na stopień podporucznika; wrócił na front i uczestniczył w kampanii na Wołyniu.

Po kryzysie przysięgowym – 17 lipca 1917 – został zwolniony z wojska; rozpoczął pracę w Łodzi, na oddziale chirurgicznym Szpitala Dziecięcego im. Anny Marii (później Szpital im. Janusza Korczaka[10]; w roku 1918 ochotniczo brał udział w zwalczaniu epidemii tyfusu plamistego[1][2].

Dwudziestolecie międzywojenne

W okresie dwudziestolecia międzywojennego był początkowo uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej na Froncie Litewsko-Białoruskim, a następnie pracował w szpitalach w Toruniu i Warszawie[1]. W wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył w latach 1919–1920 jako[1]:

● frontowy lekarz pułkowy 3 pp Legionów (w stopniu kapitana),
● komendant szpitala w Mińsku i ordynator oddziału chirurgicznego,
● szef służby zdrowia 22 Dywizji Ochotniczej (w stopniu podpułkownika).

W czasie wyprawy na Litwę (zob. Litwa Środkowa) zachorował na dur powrotny i wrócił do Warszawy. Pracował w latach [1]:

● 1921–1923 – w II Klinice Chirurgicznej Zygmunta Radlińskiego w Warszawie,
● 1923–1934 – w wojskowym Szpitalu Okręgowym nr 8 w Toruniu,
● 1934–1939 – w wojskowym Szpitalu Okręgowym nr 1 w Warszawie (w stopniu pułkownika), a później w zorganizowanym przez siebie Instytucie Chirurgii Urazowej, z ambulatorium urazowym i pracownią rentgenologiczną, przy ul. 6 Sierpnia (później ul. Nowowiejska).

W czasie pracy w szpitalu toruńskim wprowadzał pionierskie techniki przetaczania krwi, utworzył też pierwszą w Polsce Wojewódzką Stację Urazową przy Szpitalu Diakonisek (później włączonym do Specjalistycznego Szpitala Miejskiego). Specjalizował się w zakresie traumatologii, wyjeżdżając do Anglii i Francji. W warszawskim Instytucie Chirurgii Urazowej zorganizował m.in. pierwszy w Polsce oddział neurochirurgiczny, pierwszą stację konserwacji krwi do transfuzji, systematyczne kursy traumatologii dla wojskowych lekarzy rezerwy oraz pierwsze w Polsce kursy podyplomowe dla lekarzy cywilnych. W Instytucie próbował ratować życie Walerego Sławka, po jego samobójczym zamachu (2 kwietnia 1939)[1][2].

II wojna światowa

Podczas kampanii wrześniowej był lekarzem szpitala polowego (nr 201). Wraz ze szpitalem dostał się do obozu internowanych w Rumunii, a stamtąd – do Francji, gdzie został ordynatorem „Centre de chirurgie osseuse” w Créteil (centrum chirurgii kostnej na przedmieściu Paryża). Po rozpoczęciu Bitwy o Francję (czerwiec 1940) kierował oddziałem chirurgicznym w Dieuze w Alzacji (szpital wojenny I i II Dywizji Polskiej). Po kapitulacji Francji znalazł się w szpitalu wojennym w Edynburgu; w latach 1941–1942 wykładał też chirurgię na polskim Wydziale Lekarskim tamtejszego Uniwersytetu (który współtworzył). Opuścił tę uczelnię z powodu nieporozumień z rektorem, Antonim Juraszem.

W 1942 roku odbył staż w zakresie torakochirurgii m.in. w londyńskim Royal Brompton Hospital, a następnie pełnił służbę w szpitalach wojennych utworzonego w Iraku II Korpusu Armii Polskiej w[1]:

W Casamassima, gdzie znajduje się il cimitero polacco (cmentarz Polaków poległych pod Monte Cassino), szpital wojenny stacjonował w latach 1943–1946. Tadeusz Sokołowski leczył tam nie tylko rannych polskich żołnierzy, ale również miejscową ludność[1][2][11].


Okres powojenny

W roku 1946 wojsko polskie zostało przeniesione do Anglii. W latach 1946–1948 Sokołowski kierował oddziałem chirurgii i oddziałem ginekologiczno-położniczym w szpitalu w Diddington, a równocześnie zapoznawał się z organizacją studiów przyrodniczych w University of Cambridge. W 1948 roku wrócił do Polski, gdzie włączył się do organizacji Akademii Lekarskiej w Szczecinie (od 1950 – Pomorska Akademia Medyczna, od 2010 – Pomorski Uniwersytet Medyczny). Był kierownikiem Katedry i Kliniki Chirurgicznej; w 1955 roku uruchomił w I Klinice Chirurgii specjalizację z anestezjologii[1][12]. Został profesorem nadzwyczajnym w 1949 roku i profesorem zwyczajnym w roku 1957. Był promotorem 9. prac doktorskich i opiekunem 37. lekarzy-chirurgów starających się o specjalizacje I i II stopnia. Pełnił funkcję konsultanta wojewódzkiego w zakresie chirurgii i operował we wszystkich szpitalach województwa. Systematycznie konsultował pacjentów Przychodni Specjalistycznej Chorób Ręki, którą zorganizował po przyjeździe do Szczecina. Funkcję konsultanta pełnił również po odejściu na emeryturę w 1961 roku[13][1][2][12].

Publikacje (wybór)

Tadeusz Sokołowski jest autorem 154 publikacji z dziedziny chirurgii (zwłaszcza traumatologii)[3]. Ich tematyka jest ilustrowana przykładami[1][3]:

  • wystąpienia na Międzynarodowych Kongresach Transfuzjologii w Rzymie (1935) i Paryżu (1937); Sokołowski współpracował w tej dziedzinie z Ludwikiem Hirszfeldem,
  • Chirurgia wojenna. Podręcznik (1931),
  • Leczenie powikłanych złamań kości (1939),
  • Badania doświadczalne nad skutecznością oraz istotą wyjaławiania materiału opatrunkowego za pomocą pary (1939);
    fragment rozprawy habilitacyjnej (nie zakończonej z powodu wojny),
  • Przetaczanie krwi (Palestyna, 1943),
  • Leczenie ran kostno-stawowych kończyn w warunkach wojennych (Jerozolima, 1943),
  • Chirurgia, 3-tomowy podręcznik M. Saegressera, tłum. z niem. (1951–1953),
  • Elementy dynamiczne kończyn człowieka, monografia (1950, 1962),
  • Zasady leczenia złamań i urazów kończyn, monografia (1954),
  • Operacje chirurgiczne w leczeniu złamań i urazów kończyn (1956),
  • Polsko-łacińskie mianownictwo chirurgii operacyjnej (1962, 1964),
  • Zarys anatomii chirurgicznej (1964).

Rozległość zainteresowań Sokołowskiego jest ilustrowana tematyką publikacji mniej specjalistycznych, m.in.[1]:

  • Lecznictwo chirurgiczne w wojskach powstańczych 1863–64 (Lekarz wojskowy, t. 25; 1935, nr 7),
  • Niezwykłe dzieje głuchociemnej Heleny Keller jako przykład kompensacji utraconej czynności narządów zmysłowych (Roczniki PAM, t. 6, 1970),
  • Ewolucja ręki (Polski Tygodnik Lekarski, 1950, nr 7),
  • Sposób prowadzenia dyskusji na zebraniach naukowych (tamże, 1959, nr 50),
  • Na co umarł Adam Mickiewicz (Problemy, 1959, nr 9).

Członkostwo w stowarzyszeniach i radach naukowych

Tadeusz Sokołowski był członkiem[1]:

Był również członkiem komitetów redakcyjnych czasopism oraz komitetów organizacyjnych konferencji specjalistycznych, np.[1]:

  • w 1936 roku współtworzył miesięcznik „Chirurg Polski”, który redagował do roku 1939 (ukazało się 35 zeszytów),
  • w 1945 roku zorganizował Zjazd Polskich Lekarzy Wojskowych w Bolonii (publ. Bari, 1946),
  • od 1949 roku był naczelnym redaktorem „Roczników PAM"[3].

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie

Tadeusz Sokołowski otrzymał liczne odznaczenia i wyróżnienia, m.in.[1][3][4]:

II RP
II wojna światowa
Po II wojnie światowej

Imię prof. Tadeusza Sokołowskiego nadano[14][15]:

W roku 2000 Tadeusz Sokołowski znalazł się na liście „Szczecinianie stulecia"[4].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 Stanisław Tadeusz Sroka: Sokołowski Tadeusz Mieczysław (1887–1965). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XL: Radwan–Reguła Tomasz. Kraków: Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, 1987, ss. 199–202. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Halina Lizińczyk: Tadeusz Sokołowski 1887 – 1965. Wielki chirurg, humanista i pariota. W: red. M. Czarniecki: Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych. Szczecin: on-line: Sedina.pl, Portal miłośników Dawnego Szczecina, 1987 (on-line 10 maja 2006). 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. 2. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, ss. 347–348. ISBN 83 7241 089 5. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Witold Brzeziński: Tadeusz Sokołowski (1887–1965). Twórca szczecińskiej szkoły chirurgicznej. W: Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek trzynastego, ss. 111–112. 
  5. Ród Platerów, który nosi nazwę hrabiów Platerów de Broel od pierwszego swego majątku Bröel w Westfalii, osiadł m.in. w Polsce w XIII w., a w XVII w. w linii polsko-inflanckiej wyodrębniła się gałąź wołyńska (zob. [krzemieniewo.net])
  6. Leonard Dwornik: Ludwik Plater (1775–1846). W: Historia gminy Krzemieniewo [on-line]. krzemieniewo.net, wrzesień 2010. [dostęp 2012-01-14].
  7. Na początku XX w. w UJ pracował prof. Aleksander Rosner (1867–1930), ginekolog i położnik. Wymieniony w PSB jako nauczyciel Sokołowskiego prof. Antoni Rosner (dermatolog) zmarł w 1896 roku [zob. www.uj.edu.pl].
  8. Prof. Antoni Rosner (1831–1896). W: Uniwersytet Jagielloński. Lista pamięci [on-line]. www.uj.edu.pl. [dostęp 2012-01-14].
  9. Prof. Aleksander Rosner (1867–1930). W: Uniwersytet Jagielloński. Lista pamięci [on-line]. www.uj.edu.pl. [dostęp 2012-01-14].
  10. Szpital im. dr. Janusza Korczaka – dw. szpital Anny Marii. W: Łódź, Forum o Łodzi [on-line]. www.mojalodz.fora.pl. [dostęp 2012-01-15].
  11. Jacek Rudnicki (zdjęcia Gregor Suchy): Prof. Tadeusz Sokołowski i Polski Szpital Wojenny W Casamassima. W: Biuletyn Informacyjny nr 4 (66) s. 27–28 [on-line]. PAM Szczecin, 2009. [dostęp 2012-01-12].
  12. 12,0 12,1 12,2 Historia Szpitala. W: Strona internetowa Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1 w Szczecinie [on-line]. spsk1.szn.pl. [dostęp 2012-01-15].
  13. Data przejścia na emeryturę została zamieszczona w oparciu o informacje PSB; na stronie internetowej Państwowego Szpitala Klinicznego nr 1 podano rok 1959.
  14. Szpital w Zdunowie. W: Wielgowo, Zdunowo i Sławociesze – Nieoficjalna strona osiedli [on-line]. wielgowo.eu. [dostęp 2012-01-15].
  15. Według Encyklopedii Szczecina imię prof. T. Sokołowskiego nosi też ulica w Zdunowie, przy której mieści się Wojskowy Szpital Ftyzjo-Pulmunologiczny jego imienia. W rzeczywistości Szpital i ulica w Zdunowie noszą imię prof. Alfreda Sokołowskiego. Tadeusz Sokołowski zainicjował utworzenie w tym szpitalu oddziału leczenia gruźlicy kostno-stawowej [zob. wielgowo.eu]
  16. Szpital Powiatowy w Pyrzycach, ul. Jana Pawła II. W: Strona internetowa [on-line]. szpital.pyrzyce.net.pl, 2009–2012. [dostęp 2012-01-15].
  17. Informacje z biogramu w PSB nie znajdują potwierdzenia na stronie internetowej szpitala (zob. [szpital.pyrzyce.net.pl])



IES64.png
Autor opracowania: Joanna Kosmider