Ulica Kurza Stopka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ulica Kurza Stopka
Śródmieście
Ulica Kurza Stopka
Ulica Kurza Stopka
  Nazwa pełna Kurza Stopka
  Inne nazwy Na Dylach
  Nazwa niemiecka Hünerbeinstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 61
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Kurza Stopka (niem. Hünerbeinstraße), nazwa historyczna „Ulica Kurza Stopka”. W przeszłości łączyła ulicę Panieńską z nabrzeżem Odry. Od drugiej połowy 1945 roku nosiła nazwę ulicy „Kurza Stopka”, którą w lutym 1956 roku zmieniono na nazwę ulicy „Na Dylach”. [1]

Historia

Podobnie, jak inne ulice położone na terenie dawnego podgrodzia słowiańskiego Chyżyn (Kessin) i prowadzące do rzeki, ulica Kurza Stopka posiadała wyraźny podział na trzy odcinki oraz powiązany z nią pomost ładunkowy. Stąd też w ciągu XV i XVI wieku dla jej poszczególnych części pojawiają się trzy odrębne nazwy - odcinek między ulicą Panieńską i Targiem Rybnym noszący do 1856 roku nazwę związaną z naprawą lub wyrobem naczyń glinianych (Aschböterstraße, Aschweberstraße), następnie odcinek między Targiem Rybnym a ulicą Małą Odrzańską noszący obecną nazwę Kurza Stopka, i odcinek między ulicą Małą Odrzańską i nabrzeżem Odry noszący nazwę od stojącej przy wejściu na nabrzeże i dalej na pomost ładunkowy furty miejskiej (Am Bullenthor, Bollenthor). [2]

Łataczy Garnków/ Garncarska

Co prawda w księgach miejskich dla miasta Szczecina prowadzonych w języku łacińskim nazwa ulicy związanej z naprawą naczyń glinianych przez tzw. łataczy garnków nie występuje, ale jeden z zapisów z 1496 roku podaje, iż wylot ulicy aschauenstrate usytuowany był na Targu Maślankowym (hottenmarkede, 1427). [3] Skądinąd wiemy, że Targ Maślankowy był najstarszą, znaną nam nazwą obecnego Targu Rybnego, i to pozwala nam na ustalenie miejsca jej położenia. [4] Mimo, iż w nazwie tej nie istniejącej obecnie wąskiej uliczki zawarte jest określenie popiołu (Asch), będące podstawowym znaczeniem wykazanych w źródłach odmian tej nazwy, wszystkie próby interpretacji, tak pod względem językowym, jak historycznym czy gospodarczym, nie są jednoznaczne i niczego nowego nie wnoszą. [5] Tym bardziej, że żadna z nich, jak już wspominaliśmy, nie występuje w zapisie łacińskim, a pierwsza wzmianka pojawia się na początku XV wieku (asobenstrate (1430). [6] Carl Fredrich wywodzi ją od nazwy osobowej, twierdząc, że najstarsze formy jej kolejnych nazw, tj. aschonenstrate (1435), aschauenstrate (1450, 1470, 1495, 1496), aschauerstrate (1538), aschaberstrate, także aschauendstrate (1586), aschauelstrate (1587), aschabelstrate (1596), aschabendstrate (1598), czy aschenabendstrate (1601), zawierały prawdopodobnie wyraz „hof”, co sugerowałoby jej związek z nazwiskiem rodowym (np. Aschoff). [7] Natomiast Hugo Lemcke wiąże tą nazwę z określeniem typu „stary piec do wypalania garnków”, jakie występuje np. w dokumencie biskupa Hermana z Kamienia Pomorskiego (antiqua fornex cineram, 1278, niem. Aschofen). [8] Taką właśnie nazwę omawianego tu odcinka ulicy Kurza Stopka podaje kataster szwedzki z 1706 - Aschoffenstrase, także Aschowen Stras [9] Jednak słownik wyrażeń środkowo (średnio) - dolnoniemieckich podaje, że w okolicach Bremy słowem „äscher” określano szuflę do przesypywania popiołu drzewnego czy wręcz szpadel. [10] Wiemy, że popiół drzewny w dawnych czasach był przedmiotem handlu nie tylko w Szczecinie [11], a także w Strzałowie, gdzie np. ok. 1280 roku sprzedawano popiół w beczkach zwanych „słowiańskimi” (Slavicali vase cineris) [12]. Jednocześnie, jak podaje Fredrich, w środkowych Niemczech słowem „ascher” określano wszelkiego rodzaju naczynia, garnki, miski do codziennego użytku [13], natomiast na doniczkę na kwiaty mówiono Blumenasch, a na podpłomyki (Aschkuchen), wypiekane na ogniu Topfkuchen, czyli „placek z garnka”, lub „placek z miski pieczony na ogniu” (Napfkuchen); z kolei w pijackiej gwarze słowem „beascht” określano tego lub owego, kto zajrzał za głęboko w kielich (w tamtych czasach był to garniec gliniany służący do picia piwa lub wina). [14] W księgach miejskich Szczecina wspomniani są mieszczanie o nazwisku Aschenbarner (1420), Aschenberner (1421), także Aschenmakher (1536). [15] Zasadne jest zatem pytanie, czy w tak sformułowanych zapisach jest mowa o naczyniu grobowym, urnie, czy też miano na myśli popiół jako taki. Osobiscie uważam, że to nie popiół jako taki był źródłem nazwy omawianej tu ulicy, mimo, że późniejsze nazwy w dalszym ciągu nawiązują do popiołu, jak ta niezbyt zrozumiała z początku XVIII wieku Aschowen Stras i Aschoffenstrase [16], czy wymieniona na planie - „/Ulica/ Górka Popiołu” (Ascheberg, 1721), czy późniejsze niezbyt zrozumiałe Aschaberstraße zawarte w katastrze z lat 1722/1723 [17] i kolejne Aschauerstrasse (1742) i Aschäberstrasse (1747), a także nawiązujące do osoby związanej z handlem popiołem nazwy Aschweberstraße (1777) [18] oraz („Aschegerberstrasse”, jaka raz jeden pojawiła się dla tej ulicy w 1806 roku [19], czy obowiązujaca w latach (1811 [20], i 1829-1856) nazwa Aschweberstraße. [21]
Powód nadania jej na początku XIX w. nazwy „Aschweberstraße”, co odpowiadałoby sugerowanej tu wyżej nazwie „ulicy Garncarskiej” wyjaśnia nam pośrednio zapis w księdze wieczystej z 1. połowy XVI w., gdzie pojawia się nazwa „aschebuterstrate” (1539), co w wolnym tłumaczeniu z języka środkowo (średnio) - dolnoniemieckiego odpowiada nazwie „ulicy łataczy garnków”. [22] Wspomniany tu zapis w księdze wieczystej wymienia, tu cyt.: „cztery nowe budy [23] przy ulicy <łataczy garnków> /położone/ pomiędzy domem majstra kowalskiego Mateusza a budami po jednej i drugiej stronie kościoła św. Mikołaja” (vier nige buden in der aschebuterstrate tuschen mester Mathias des schmedes huse und bude up einer und der anderen siden der kercke Sunte Nicolaus huse, 1539); z kolei z informacji z księgi wieczystej z 1540 roku dowiadujemy się, iż właścicielem owych „czterech bud” był najprawdopodobniej David Brunschwick, cyt.: „budynek naprzeciw Rynku Warzywnego /położony/ za kościołem św. Mikołaja koło miejsca na tyłach bud Davida Brunswicka” (ein hus gegen dem Cruthmarkede hinter Sunte Nicolaus kerke up dem orde achter an David Brunschwicks boden, 1540). [24] Według H. Lemckego położenie tej ulicy potwierdza również wcześniejszy zapis w najstarszej matrykule kościelnej (rejestr kościelny) z 1538 roku, gdzie zapisano, że „/.../ wszystkie 9 domów należących do kościoła św. Mikołaja położone były w bezpośredniej bliskości ulicy <łataczy garnków> (aschebuterstrate), lub na ulicy Wielkiej Odrzańskiej (aderstrate)”. [25] Natomiast C. Fredrich w swojej pracy o kościele św. Mikołaja wyjaśnia, że jeden ze wspomnianych powyżej budynków kościelnych, tj. nieistniejący obecnie budynek przy Nowym Rynku (Neuer Markt Nr. 9), sięgał na wskroś do ulicy Garncarskiej (Aschweberstraße), jednocześnie od roku 1532 działkę przy ulicy Frauenstraße Nr. 32 zajmował budynek Wagi Miejskiej, ledwie starczyło miejsca dla 7 domów i bud. [26] W świetle tych uwag, oraz podobnych przy omówieniu nazwy ulicy Szewców Łataczy (oldeböterstrate), możemy śmiało powiedzieć, iż nazwa „Aschböterstrasse” jest równoznaczna z określeniem „łatacz garnków” (niem. Topfflicker, także Topfbinder), co ostatecznie pozwala nam pozostać przy przyjetej przeze mnie nazwie „ulicy Garncarskiej” (Aschweberstraße).

Kurza Stopka

Jest to obecnie jedyny zachowany odcinek dawnej ulicy Hünerbeinstraße, która swoją nazwę zawdzięczała osiadłej tu we wczesnym średniowieczu rodzinie Honesben. Nazwisko to w wolnym tłumaczeniu znaczy „kurza stopka” [27], i w najstarszej zachowanej księdze miejskiej po raz pierwszy pojawiło się w 1306 roku. [28] Peter Hunesbeen i jego nazwisko odmieniane w różnej formie jako „mieszkaniec Szczecina” (civis in Stettin, 1327, 1330) wielokrotnie przewija się w nastarszej księdze miasta w latach 1306-1330 (Petro Honesben, 1306 r., 1307 r., 1308 r., Petro Honsben, 1311 r.; Petrus Honsben, 1311 r.; Petrus Honesben, 1312 r.; Petro Hunesben, 1312 r.; Peter Honsben, 1313 r.; Petro Hunesben, 1325 r., Petri Hunsben, 1326 r., Petri Hunsbens, 1326 r., i Petrus Honsben, 1326 r). [29]
Jako nazwa ulicy „/zamieszkałej przez rodzinę/ Kurza Stopka” (honesbenstrate, platea Honesben) w najstarszej księdze miejskiej pojawia się dopiero pod koniec połowy XIV wieku. [30] W drugiej połowie XIV wieku odnotowano formę hunsbenstrate oraz honsbenesstrate (1351) [31], i aż do połowy XIX wieku obejmowała odcinek położony pomiędzy targowiskiem, początkowo zwanym Targiem Warzywnym, czyli obecnym Targiem Rybnym, a ulicą Małą Odrzańską (in der honesbenesstrate, 1417, hunsbensstrate (1440), hunsbenstrate, 1460, honesbenesstrate, 1559 [32], Huens-beiner Strasse, 1706, Hüner-beiner-Stras, 1706 [33], Hünerbener Straße, 1721 [34], Die Hüner Bahnerstraße, w latach 1722/1723 [35], Hünerbeinerstraße, 1777 [36], Hünerbeiner Straße, 1811 [37], Hünerbeiner Straße, 1814 [38], Hühnerbeinerstraße, w latach 1929-1945 [39]).

Pomost Kurzej Stopki, Przy Bramie Byczej

Ostatni, trzeci odcinek położony pomiędzy ulicą Małą Odrzańską a nabrzeżem rzeki Odry usytuowany był w naturalnym obniżeniu i początkowo pokryty był drewnianym pomostem z okrąglaków [40] Stanowił dojście do pomostu przeładunkowego Kurzej Stopki, usytuowanego przy nieumocnionym nabrzeżu i sięgającego w głąb rzeki, umożliwiając za- i wyładunek towarów na statki. Stąd nazwa „ulica Pomostu Kurzej Stopki”, o czym świadczą zapisy w księdze miejskiej z XIV wieku o treści: „/nieruchomość/ w pobliżu pomostu Kurzej Stopki” (apud Honesbenesbrugge, 1307) [41], i kolejny o podobnej treści „/nieruchomość/ w pobliżu pomostu Kurzej Stopki” (apud montem Honesben, 1311) [42], następnie „/nieruchomość/ tuż obok pomostu Kurzej Stopki” (iuxta pontem Hunsbein, 1325), czy „obok pomostu Kurzej Stopki” (prope Hunesbenesbrugge, 1325) [43], a także „/nieruchomość/ przy ulicy, określanej nazwą pomostu Kurzej Stopki” (in platea, quae dicitur
hunsbensbrugge
, 1326) [44], lub „/nieruchomość/ pomiędzy ulicami zwanymi pomostem Kurzej Stopki i pomostem Środowym” (inter plateas dictas hunsbensbrughe et myddewekesbrugghe, 1351, inter pontes dictas middewekesbrugghe et hunsbenbrugghe, 1351) [45]
Około połowy XVI w. w rejestrach podatkowych pojawia się dla niej niezbyt jasna nazwa husekenstrate i jej kontynuacja pomost husseke brugge, cyt.: „ulica domeczek /położona/ przed pomostem domeczek” (husekenstrate vor dem husseke brugge, 1544 [46], „pomost domeczek” (husekenbrugge, 1547). [47] Jej położenie potwierdza informacja przekazana przez Fredricha w zapisie o usytuowaniu przy niej pod koniec XV wieku łaźni (1440), a także o nieznanej nam nieruchomości „przy pomoście domeczek niedaleko miejsca /położonego/ pomiędzy łaźnią a budą Mikołaja Hussmana” (by der husseken brugge up dem orde tuschen der bathstaue und Claus hussmanns bode, 1554). [48] Jednocześnie tylko w rejestrach szosowych z roku 1559 i 1560 występują równolegle obie nazwy: „ulica kurzej stopki” (honesbensstrate, 1559, 1560) i „ulica domeczek” (husikenstrate, husickenstrate, 1559, 1560). [49]
Podobnie jak pozostałe ulice prowadzące w kierunku nabrzeża, także ulica Hünerbeinstraße zamknięta była usytuowaną w murach miejskich bramą miejską zwaną furtą wodną, której nazwa miała prawdopodobnie związek z rodziną o nazwisku Bolle lub Bulle (Bullenthor, także Bollenthor, 1811). [50] Stąd też odcinek ulicy umożliwiajacy dojście do furty na początku XIX wieku aż do roku 1856 określany był mianem ulicy „Przy Bramie Byczej” (am Bullenthor, także am Bollenthor). Nazwa ta utrzymała się nawet po rozebraniu bram wodnych w 1827 roku. [51]

Po 1856 roku, w ramach akcji porządkowania nazw ulic, na całej długości, od ulicy Panieńskiej do nabrzeża Odry, początkowo została nazwana ulicą Hühnerbeinerstraße, a następnie do 1945 roku nazwą ulicy Hünerbeinstraße. W latach 1945-1955 cała ulica otrzymuje nazwę ulicy Na Dylach, z tym, że jej dolny odcinek od ulicy Małej Odrzańskiej, tak jak pozostałych ulic prowadzących w kierunku nabrzeża, pod koniec lat czterdziestych XX wieku zasypano gruzem podczas budowy tzw. arterii nadodrzańskiej, autorstwa Piotra Zaremby, ówczesnego prezydenta miasta Szczecina. Nazwa powróciła pod koniec lat 90. tego wieku, gdy odtworzono, w ramach nowoodbudowywanego dolnego Starego Miasta, jej górny odcinek od Targu Rybnego do ulicy Małej Odrzańskiej.


Według katastru szwedzkiego z 1706 roku (Bd. 69) [52] i planu miasta z 1721 r., zawierających spis właścicieli poszczególnych działek, do południowej strony ulicy Hünerbeinstraße na odcinku pomiędzy nabrzeżem a ulicą Małą Odrzańską należały parcele od Hüner-beiner-Stras Nr. 6=Hünerbener Straße Nr. 678 [53] do Hüner-beiner-Stras Nr. 2=Hünerbener Straße Nr. 674 [54], natomiast na odcinku pomiedzy Małą Odrzańską a Nowym Rynkiem parcele od Hüner-beiner-Stras Nr. 15=Hünerbener Straße Nr. 673 [55] do Hüner-beiner-Stras Nr. 12=Hünerbener Straße Nr. 670. [56] Z kolei na odcinku od Targu Rybnego do ulicy Panieńskiej (na niektorych odbitkach planu z 1721 roku określanym nazwą „Ascheberg S.”), parcele o numeracji: Hüner-beiner-Stras Nr. 26=Hünerbener Straße Nr. 662 [57], Aschaberstrass Nr. 31=Hünerbener Straße Nr. 686 [58], Aschaberstrass Nr. 32= Nr. 685 [59] i Aschaberstrass Nr. 33=Hünerbener Straße Nr. 684 [60]
Parcele po północnej stronie ulicy należące do dawnej ulicy Garncarskiej nosiły wg katastru szwedzkiego i planu z 1721 roku numerację Krautmarck Nr. 41=b.n. [61], kolejna parcela Krautmarck Nr. 42 i połozone obok wejście na teren jatek=b.n. [62], i na koniec parcela Hünerbener Strass Nr. 43=Hünerbener Strass Nr. 661. [63] Kolejny północny odcinek właściwej ulicy Kurza Stopka, położony według katastru szwedzkiego i planu z 1721 roku pomiędzy dawnym Targiem Warzywnym (Krautmarkt) a ulicą Małą Odrzańską, posiadał numerację od Krautmarkt Nr. 47=Hünerbener Strass Nr. 656 (zgodnie z planem z 1721 roku wszystkie parcele wzdłuż wschodniej strony Targu Warzywnego należały do obszaru ulicy Hünerbener Strass) [64], do Heuns Beiner Strase Nr. 60=Hünerbener Strass Nr. 652. [65] Natomiast parcele usytuowane w ciągu ostatniego odcinka północnej strony ulicy, pomiędzy ulicą Małą Odrzańską a nabrzeżem, nosiły numerację Kleine-Oder-Strass Nr. 70=Kleine Oderstras Nr. 646 [66] Hüner-beiner-Stras Nr. 71=Hünerbener Strass Nr. 651 [67], Hüner-beiner-Stras Nr. 72=Hünerbener Strass Nr. 650 [68] i na koniec Hüner-beiner-Stras Nr. 73=Hünerbener Strass Nr. 649. [69]

Przypisy

  1. Zob. protokół nr I z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego 9 lutego 1956 roku, AP w Szczecinie, PMRN, teczka 6, s.21 – 22. W: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 w: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004, s. 28 i n., tamże s. 29, przyp. 50.
  2. Obecnie pierwszy i trzeci odcinek tej ulicy nie istnieje.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 58.
  4. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 58.
  5. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen. Stettin 1881, s. 13.
  6. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 31.
  7. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 31.
  8. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 6.
  9. Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 Digitalisierte Aufnahme der Schwedischen Landesmatrikel (Text- und Beschreibungsbände), Bd. 69, szkic, s. 47, także s. 65.
  10. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. VI (Nachtrag). Bremen 1881, s. 25 (informacja wg Archiv des Vereins für Geschichte und Altertümer der Herzogtümer Bremen und Verden und des Landes Hadeln zu Stade, herausg. von K.E.H. Krause, Stade, 1862 w: Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit., Bd. I. Bremen 1875, s. VIII, bibliografia.
  11. Popiół jako przedmiot wymiany handlowej w Szczecinie wspomniany jest w szczecińskiej taryfie celnej wydanej przez Barnima I pomiedzy rokiem 1253 (?) a 1278; zob. taryfa celna wydana przez księcia dla miasta Szczecina w: PUB II, dokument nr 1113 z r. 1253(?)-1278, s. 386 i n., podaję za: B. Wachowiak, Port średniowiecznego Szczecina. Gdańsk-Wrocław 1955, s. 62, tamże tab., s. 63.
  12. K. Höhlbaum, Hansisches Urkundenbuch. Band 1. 975-1300. Verein für hansische Geschichte /Hrsg./. Halle a. d. Saale 1876, s. 300, dokument nr 868 z ok. r. 1280 (Rozporządzenia miasta Stralsund).
  13. ascher” – naczynie kuchenne, w tym przypadku naczynie gliniane, którego pierwowzorem była tzw. popielnica, naczynie grobowe, por. Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit., Bd. I. Bremen 1875, s. 132.
  14. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 32.
  15. Tamże, s. 32.
  16. Zob. szkice ulic w katastrze szwedzkim „Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände” Rep.6a. Bd. 69. Kesssin, s. 47, 65.
  17. Zob. H. K. W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875, s. 234.
  18. Zob. wykaz ulic z 1777 roku w: H. K. W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., s. 242.
  19. Zob. wykaz ulic z 1806 roku, H. K. W. Berghaus, s. 246; H. Lemcke sugeruje, iż nazwa ta była przyczynkiem do nadania w 1806 roku nazwy Aschgeberstraße nieistniejacej obecnie uliczce Bogdanki na Górnym Starym Mieście; por. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 6.
  20. Zob. plan Szczecina Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r., I. C. D. Jost, Königl. Artillerie Leutnant, wg: fotokopii wykonanej w Pracowni Foto – Mikrofilmowej Wojew. Archiwum Państw. w Szczecinie.
  21. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 32; zob. także szczecińskie księgi adresowe z lat 1829-1856.
  22. Tu „boter”, „buter” - łatacz, naprawiacz; por. Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit. Bd. I (A - E). Bremen 1875, s. 406.
  23. budy - niewielkie domy, zamieszkałe przede wszystkim przez rzemieślników; często stosowane określenie średniowiecznej zabudowy miejskiej, położonej na niewielkich działkach, nazywane tak w przeciwieństwie do budynku szczytowego, tj. domu kupieckiego.
  24. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 16.
  25. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 5.
  26. C. Fredrich, Die ehemalige Nikolaikirche in Stettin. W: BSt NF Bd. XXIV/XXV. Stettin 1922, s. 96.
  27. hon, także hun - kura wg: Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit., Bd. II. Bremen 1876, s. 293; ben, także been, bein – stopa, tamże, Bd. I. Bremen 1875, s. 230.
  28. Tu mowa o mieszczaninie Petro (Piotr) Honesben i jego dwóch pasierbach Paulo (Paweł) i Petro, na rzecz których niejaki Gozscalcus Pomelle w dniu 3 października 1306 roku zrzekł się renty z posiadłości na tzw. Psiej Górze (łac. monte canum) i we wsi Pomorzany (Pomerenesdorp); zob. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921, s. 26, dok. nr 102, 103.
  29. Zob. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch... op. cit., dokumenty nr 102 (1306 r.); 103 (1306 r.); 173 (1307 r.); 274 (1308 r.); 539 (1311 r.); 563 (1311 r.); 594 (1312 r.); 673 (1312 r.); 719 (1313 r.); 996 (1324 r.); 1177 (1326 r.); 1193 (1326 r.); 1194 (1326 r.). Można założyć, iż chodzi tu prawdopodobnie o tą samą osobę o imieniu Piotr. Poza nim w roku 1325 wspomniany jest nieznany z imienia Honesbeyn (dok. 1070, 1325 r.) oraz Johannes Honesben (Stadtbuch... op. cit., dok. nr 1548, i 1583 z roku 1345), a także Johannes (Jan) Hunsben (Stadtbuch... op. cit., dok. nr 2110 z roku 1350), i Katharina (Katarzyna) Hunsben (Stadtbuch... op. cit., dok. nr 2110 z roku 1350). Także i w tym przypadku wydaje się, iż chodzi o tą samą osobę o imieniu Jan i jego córkę Katarzynę.
  30. Zob. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch... op. cit., dokumenty nr 1828 oraz 1919 z roku 1346.
  31. M. Wehrmann... op. cit., dok. nr 2298, 2300, 2376 i 2472 z 1351 r.
  32. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 33, także 51.
  33. Zob. szkice ulic w katastrze szwedzkim „Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände” Rep.6a. Bd. 69. Kesssin, s. 11, 87.
  34. Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI.
  35. Zob. wykaz ulic z lat 1722/1723 w: H. K. W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin... op. cit., s. 234.
  36. Zob. wykaz ulic z 1777 roku, H. K. W. Berghaus, s. 242.
  37. Plan Szczecina Grundriss der Stadt Stettin innerhalb den Festungswerken und deren neuen Bezirks – Eintheilung, or. 1811 r.
  38. Plan Szczecina Grundriss der Stadt Stettin vom grossen Nutzen für das Einquartirungs- und Servis-Wesen sowie für die Taxation der Haus-Grundstücke auf Bfehel des hiesigen hochweisen Magistrats gezeichnet von Justus Wellner, Ingenieur-Volontear 1814.
  39. Szczecińskie księgi adresowe z lat 1829-1945.
  40. We wczesnym średniowieczu szczecińskie ulice na obszarze wschodniej części suburbium (przedmieście, tu „Podzamcze”), z uwagi na to, iż położone były na terenie często zalewanym przez dochodzące do wałów obronnych podgrodzia ramię Odry, pokrywane były drewnianymi pomostami; zob. Dworaczyk M., Początki zasiedlenia na terenie obecnego Podzamcza w: M. Dworaczyk, A.B. Kowalska, M. Rulewicz, Szczecin we wczesnym średniowieczu. Wschodnia część suburbium' Szczecin 2003, s. 276. Stąd też pojawia się w ich nazwie dodatek „pons”, także „brugge” (Knüppeldamm), które w tym czasie oznaczało pomost drewniany z okrąglaków, jakim moszczono ulice w miastach; por. Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit., Bd. I. Bremen 1875, s. 435.
  41. Zob. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch... op. cit., dokument nr 180 (1307 r.).
  42. M. Wehrmann... op. cit., dokument nr 510 (1311 r.); wydaje się, iż użyto tu błędnego łacińskiego zapisu „montem”, zamiast „pontem” - pomost.
  43. Tamże, dokument nr 1000, 1105 (1325 r.).
  44. Tamże, dokument nr 1166 (1326 r.).
  45. Tamże, dokument nr 2285 i 2420 (1326 r.).
  46. huseken - domeczek, także ziarno owocu, pestka wg: Mittelniederdeutsches Wörterbuch... op. cit., Bd. II. Bremen 1876, s. 338.
  47. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 33.
  48. Tamże, s. 50; w innym miejscu właściciela wspomnianej budy określono jako Claves Husman, Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 33.
  49. Tamże, s. 33.
  50. Tamże, s. 69. W niektórych polskich opracowaniach określana jest nazwą Furty Cebulowej lub Cebulkowej; por. Encyklopedia Szczecina, pod red. T. Białeckiego. T. II. Wyd. Uniwersytet Szczeciński. Instytut Historii. Zakład Historii Pomorza Zachodniego. Szczecin 2000, s. 174, ryc. 196 (poz. 30), także E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikongraphische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 71.
  51. C. Fredrich, Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins. W: BSt NF Bd. XXVII. Stettin 1925, s. 339 i n.
  52. Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern: Text- und Beschreibungsbände, Rep.6a. Bd. 69. Kesssin, szkice s. 1, 11, 47, 65, 87 i 121.
  53. Według AB do 1856 Am Bullenthor Nr. 934, natomiast po 1856 - Bollwerk Nr. 19.
  54. Według AB do 1856 Hühnerbeinerstraße (potem Hünerbeinstraße) Nr. 938, po 1856 - Hünerbeinstraße Nr. 7.
  55. Według AB do 1856 Hühnerbeinerstraße (potem Hünerbeinstraße) Nr. 944, po 1856 - Hünerbeinstraße Nr. 5.
  56. Według AB do 1856 Hühnerbeinerstraße (potem Hünerbeinstraße) Nr. 947, po 1856 - Hünerbeinstraße Nr. 2.
  57. Według AB do 1856 Fischmarkt Nr. 959, natomiast po 1856 - Fischmarkt Nr. 9.
  58. Według AB do 1841 Aschweberstraße Nr. 960, potem do 1856 Fischmarkt Nr. 960, natomiast po 1856 Fischmarkt Nr. 8.
  59. Według AB do 1856 Aschweberstraße Nr. 961, po 1856 Hühnerbeinerstraße (potem Hünerbeinstraße) Nr. 1.
  60. Frauenstraße Nr. 925, po 1856 Frauenstraße Nr. 36-(od 1908), potem Frauenstraße Nr. 32.
  61. Według AB do 1837 roku były to jatki mięsne na dziedzińcu należącym do parceli Fischmarkt Nr. 964, którą jeszcze w 1856 roku określano jako teren po byłych jatkach; (po 1856 roku obszar ten został podzielony pomiędzy przyległe do siebie działki kwartału ulic Frauenstraße, Mittwochstraße, Fischmarkt i Hünerbeinstraße.
  62. Według AB do 1856 Fischmarkt Nr. 963-964, natomiast po 1856 Fischmarkt Nr. 6-5.
  63. Według AB do 1856 Aschweberstraße Nr. 962, po 1856 Fischmarkt Nr. 7.
  64. Według AB do 1856 Fischmarkt Nr. 1084, po 1856 Fischmarkt Nr. 1.
  65. Według AB do 1856 Hühnerbeinerstraße Nr. 1088, po 1856 Hühnerbeinerstraße (potem Hünerbeinstraße) Nr. 12.
  66. Według AB do 1856 Kleine Oderstraße Nr. 1071, po 1856 Kleine Oderstraße Nr. 2.
  67. Według AB do 1856 Kleine Oderstraße Nr. 1071, po 1856 Kleine Oderstraße Nr. 2.
  68. Według AB do 1856 am Bullenthor, także Am Bullentor Nr. 1089-1090, po 1856 Hünerbeinstraße Nr. 10-11.
  69. Według AB do 1856 Am Bollwerk Nr. 1091, po 1856 Bollwerk Nr. 18.


Galeria

Bibliografia

  • Berghaus H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875.
  • Höhlbaum K., Hansisches Urkundenbuch. Bd. 1. 975-1300. Verein für hansische Geschichte /Hrsg./. Halle a. d. Saale 1876.
  • Pommersches Urkundenbuch. Bd. 2. Abt. 1: Robert Klempin: 1254-1278. Regesten, Berichtigungen und Ergänzungen zu Hasselbach's und Kosegarten' s Codex Pomeraniae diplomaticus. In Commission bei Th. von der Rahmer, Stettin 1881.
  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Verlag von Leon Saunier’s Buchhandlung (Paul Saunier). Stettin 1881.
  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins. W: BSt NF Bd. XXVII. Stettin 1925.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Wachowiak B., Port średniowiecznego Szczecina, Gdańsk-Wrocław 1955.
  • Encyklopedia Szczecina, pod red. T. Białeckiego. T. II. Wyd. Uniwersytet Szczeciński. Instytut Historii. Zakład Historii Pomorza Zachodniego. Szczecin 2000.
  • Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikongraphische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
  • Dworaczyk M., Kowalska A.B., Rulewicz M., Szczecin we wczesnym średniowieczu. Wschodnia część suburbium. Szczecin 2003.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956. W: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004.
  • Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. I-VI. Bremen 1875-1881. W: DRW Quellenverzeichnis Schiller-Lübben.
  • Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 Digitalisierte Aufnahme der Schwedischen Landesmatrikel (Text- und Beschreibungsbände).

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk