Wolfgang Lochmann

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Wolfgang Lochmann
prawnik, matematyk
brak zdjecia
Frontyspis traktatu W. Gilberta o magnetyzmie w opracowaniu W. Lochmanna (edycja szczecińska z 1628 r., wariant informujący o Johannie Hallervordzie z Rostocku jako nakładcy druku)
Data urodzenia 16 września 1594
Miejsce urodzenia Szczecin
Data śmierci 1643
Narodowość niemiecka


Wolfgang Lochmann (Lochman, Lochmannus) (1594–1643) – prawnik i matematyk ze Szczecina[1].

Życiorys

Urodził się 16 września 1594 r. w Szczecinie. W 1612 r. podjął naukę w miejscowym Pedagogium Książęcym [2], a w grudniu 1614 r. immatrykulował się na Uniwersytecie w Rostocku [3].

Według jego własnych słów studiował także w Niderlandach, a w 1620 r. odbył podróż studyjną do Anglii [4]. W 1622 r. uzyskał stopień doktora obojga praw na Uniwersytecie w Tybindze [5]. Z pewnością od 1624 r. mieszkał ponownie w Szczecinie, gdzie pełnił funkcję asesora przy ławie miejskiej [6]. Mimo gruntownego wykształcenia prawniczego, od najmłodszych lat, jak sam o tym pisał [7], interesował się naukami ścisłymi, zwłaszcza matematyką, co znalazło wyraz w jego późniejszej aktywności publikacyjnej.

Ożenił się z Anną Sophią Plonnies, która zmarła w 1633 r. w Szczecinie [8]. Przypuszczalnie z tego związku miał syna, także Wolfganga, który również studiował w szczecińskim Pedagogium Książęcym w latach 1645-1648 [9]. Sądząc po tematyce zachowanych dysput szkolnych, syn poszedł w ślady ojca i zdobył wykształcenie prawnicze [10].

W 1626 r. Lochmann wydał w szczecińskiej oficynie Nicolausa Bartholda (nakładcą był berliński księgarz Martin Gutt) ilustrowany podręcznik Instrumentum instrumentorum mathematicorum […], w którym opisał zasady konstrukcji i użycia przyrządu pomiarowego o szerokim zastosowaniu: w geodezji, wojskowości (dla potrzeb budowy fortyfikacji i w artylerii), inżynierii itd. Jak tłumaczy we wstępie – przekazuje w ten sposób zdobytą podczas peregrynacji po Europie praktyczną wiedzę, która pozwoli wybrnąć z wielu trudności pomiarowych, ułatwiając wykonanie skomplikowanych obliczeń. Książka została wznowiona w 1638 r. przez nakładcę i księgarza z Rostocku Johanna Hallervorda.

Ilustracja z książki W. Lochmanna, obrazująca działanie opisanego przez niego przyrządu do pomiarów terenowych. W. Lochmann: Instrumentum Instrumentorum Mathematicorum […] Rostock 1638. Signatur Geodaes.78

W 1628 r. za sprawą Lochmanna u innego wydawcy szczecińskiego, Georga Gotzkego, ukazał się traktat angielskiego fizyka i medyka Williama Gilberta(1544–1603), opisujący jego odkrycia z zakresu magnetyzmu: Tractatus sive physiologia nova de magnete, magneticisque corporibus et magno magnete tellure […]. Z pracą Gilberta Lochmann zetknął się podczas pobytu w Anglii. Zdawał sobie sprawę z rangi odkryć angielskiego uczonego, miał też świadomość, że jego książka, wydana w 1600 r., jest już na kontynencie niedostępna. Postanowił wznowić dzieło Gilberta, wzbogacając opracowaną przez siebie edycję o ilustracje, spis treści i indeksy. Część nakładu z 1628 r. sfinansował sam, część kosztów pokrył Johann Hallervord z Rostocku, o czym informują dwa różne frontyspisy, które można spotkać w tej edycji. Wkrótce dzieło w opracowaniu Lochmanna zostało także przedrukowane we Frankfurcie (1629), a kilka lat później wznowione w Szczecinie (1633). Bez wątpienia więc przyczynił się Lochmann do spopularyzowania odkrycia Gilberta w XVII-wiecznej Europie, co zresztą było jego intencją, „bowiem – jak wyjaśniał – byłoby wielce niewłaściwe, gdyby pisma tak wielkiego człowieka pozostały nieznane, ale przeciwnie: należy je wszelkim sposobem wydobyć na światło”[11].

Dzieła

  • W. Lochmann, Instrumentum Instrumentorum Mathematicorum, Das ist: Ein Newgeordnetes Mathematisch Instrument welches an statt vieler andern Instrumenten zu allerhand Mathematischen Künsten alß zur Arithmetica, Geometria, Astronomia, Fortification, Artillerey, Visierung und andern Mechanischen sachen […] kan gebraucht werden. Alten Stettin: Barthold – Berlin: Gutt, 1626.
  • W. Gilbert, Tractatus sive physiologia nova de magnete, magneticisqve corporibus et magno magnete tellure sex libris comprehensus […]. Sedini: Typis Götzianis, 1628.
  • W. Gilbert, De Magnete, magneticisque corporibus, VI eius attractiva, & medicinali proprietate, motionibus, usuque & directione, ut & pyxidis nauticae compositione, terrestrisque globi diurna revolutione magnetica Tractatus Novus […]. Francofurti: Fitzerus, 1629.
  • W. Gilbert, Tractatus, sive Physiologia Nova De magnete, magneticisq[ue] corporibus & magno Magnete tellure sex libris comprehensus […], omnia nunc diligenter recognita, & emendatius [...] aucta & figuris illustrata. Sedini: Typis Gotzianis, 1633.
  • W. Lochmann, Instrumentum Instrumentorum Mathematicorum, Das ist: Ein newgeordnetes Mathematisch Instrument welches an statt vieler andern Instrumenten zu allerhand Mathematischen Künsten als zur Arithmetica, Geometrica, Astronomia, Fortification, Artillerey, Visierung und andern Mechanischen sachen [...] kan gebraucht werden. Rostock: Hallerford, 1638.

Przypisy

  1. Biogram: J.C. Poggendorff, Biographisch-literarisches Handwörterbuch zur Geschichte der exakten..., T. 1, A–L, Leipzig 1863, kol. 1484.
  2. Album studiosorum…, cz.1, k. 52r, Książnica Pomorska, sygn. Rkps 250/1, dostępne także online: Album studiosorum Gymnasi Regi Stetinensis, vetus et novum [...]
  3. A. Hofmeister, Die Matrikel der Universität Rostock III. (Ost. 1611 – Mich. 1694), Rostock 1895, s. 16 (wpis nazwiska błędnie rozwiązany jako Lockman).
  4. W. Lochmann, Instrumentum Instrumentorum Mathematicorum […]. Alten Stettin: Barthold – Berlin: Gutt, 1626, s. A2r, A4r.
  5. Disputatio solennis de foro competente quam […] consensu et autoritate […] ICtorum ordinis, Inclytae Academiae Tubingensis sub praesidio Dn. Christophori Besoldi […] pro doctoralibus insigniis, & privilegiis in utroque iure obtinendis, publico & sedato examini subiiciet Wolfgangus Lochman, Pomeranus […], Tubingae 1622.
  6. Zob. Disputationum Metaphysicarum Decima Quarta. De Qualitate & Relatione quam [...] sub praesidio M. Martini Leuschneri, Rectoris & Philosophiae Professoris [...] in Ducali Paedagogio Sedinensi studiosae Iuventuti discutiendam exhibet Leonhardus Curaeus Spandoa-March. ad diem 6. Mart. [...] Anno 1624. Stetini: Bartholdus, 1624, s. A1v.
  7. W. Lochmann, Instrumentum Instrumentorum Mathematicorum […]. Alten Stettin: Barthold - Berlin: Gutt, 1626, s. A2r, A3r.
  8. Honores posthumi piis manibus […] Annae Sophiae Lochmann […], Stettin: Goetzke, 1633.
  9. Album studiosorum…, cz.1, k. 98r, Książnica Pomorska, sygn. Rkps 250/1, dostępne także online: Album studiosorum Gymnasi Regi Stetinensis, vetus et novum [...]
  10. Zob. De Principiis Iuris disputatio secunda ad Tit. 2. Lib. Insit. [...] in Regio Gymnasio Stetinensi sub praesidio [...] Dn. Johannis Sithmann I. U. D. Stetinensis [...] Studiosae Legum Iuventutis disquisitioni committit Wolfgangus Lochmann Stet. Pom. Anno MDCXLIIX. 13. Calend. Maii [...]. [Stettin]: Rhetius, 1648.
  11. W. Lochmann, Praefatio. W: W. Gilbert, Tractatus sive physiologia nova de magnete, magneticisqve corporibus et magno magnete tellure sex libris comprehensus […]. Sedini 1628, s. [1]: „non enim tanti viri scripta iniquissime occultanda, sed potius a tenebris ad lucem quovis modo revocanda”.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr hab. Agnieszka Borysowska